Tổng Quan Về Thị Trường Sơ Cấp Và Thị Trường Thứ Cấp

11/01/2019 - 07:00 828     0

Thuật ngữ "thị trường" có thể bao hàm nhiều ý nghĩa, nhưng nó thường xuyên được sử dụng như một thuật ngữ đa nghĩa biểu thị cho cả thị trường sơ cấp lẫn thị trường thứ cấp. Trên thực tế, "thị trường sơ cấp" và "thị trường thứ cấp" là hai thuật ngữ độc lập, thị trường sơ cấp là nơi chứng khoán được phát hành, còn thị trường thứ cấp là nơi giao dịch giữa các nhà đầu tư được thực hiện. Nắm bắt được các chức năng của thị trường sơ cấp và thứ cấp là chìa khóa để hiểu về cách thức giao dịch của chứng khoán. Nếu không có hai thị trường này, thị trường chứng khoán sẽ hoạt động kém hiệu quả và mang lại ít lợi nhuận hơn. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu cách thức vận hành của những thị trường này và mối liên hệ của chúng tới các nhà đầu tư cá nhân.

Thị trường sơ cấp

Thị trường sơ cấp chính là nơi chứng khoán được tạo ra. Đó là nơi mà các công ty bán cổ phiếu và trái phiếu lần đầu tiên ra công chúng. Dựa vào định nghĩa trên, bạn có thể lầm tưởng rằng thị trường sơ cấp đồng nghĩa với việc phát hành lần đầu ra công chúng (IPO). IPO chỉ đơn giản là hoạt động của công ty tư nhân khi bán cổ phiếu ra công chúng lần đầu tiên.

Thoạt đầu, IPO có thể đươc xem là một hoạt động phức tạp với nhiều quy tắc và các quy định khác nhau ảnh hưởng đến các quá trình của các tổ chức, nhưng thực ra tất cả đều theo một mô hình chung:

1. Công ty phát hành liên hệ một tổ chức bảo lãnh phát hành để xác định các chi tiết về pháp lý và tài chính của việc phát hành ra công chúng.

2. Một bản đăng ký sơ bộ, liệt kê chi tiết các quyền lợi và triển vọng của công ty và các thông tin cụ thể về đợt phát hành, được trình lên cơ quan thẩm quyền có liên quan. Tài liệu này được gọi là bản cáo bạch sơ bộ (hoặc cáo bạch tạm thời)(preliminary prospectus hoặc còn gọi là red herring). Nó không phải là văn bản cuối cùng cũng như không phải là sự đòi hỏi từ công ty phát hành cổ phiếu mới. Nó chỉ đơn giản là một tập thông tin và một lá thư mô tả ý định của công ty.

3. Các cơ quan có thẩm quyền liên quan phải phê duyệt các báo cáo cuối cùng cũng như bản điều lệ cổ phần chính thức, liệt kê chi tiết giá cả, giới hạn, lợi ích và được viết ra cho những người mua chứng khoán. Bản cáo bạch cuối cùng này là sự ràng buộc pháp lý đối với công ty.

Điều quan trọng để hiểu về thị trường sơ cấp là chứng khoán được mua trực tiếp từ một công ty phát hành cổ phiếu của nó.

Thị trường thứ cấp

Thị trường thứ cấp được nhắc tới như là "thị trường chứng khoán". Nó bao gồm Sàn giao dịch New York (NYSE), Nasdaq và tất cả các sàn giao dịch lớn trên thế giới. Đặc tính của thị trường thứ cấp là các nhà đầu tư sẽ giao dịch với nhau. Trong thị trường này, các nhà đầu tư giao dịch chứng khoán đã phát hành trước đây mà không có sự tham gia của các công ty phát hành. Ví dụ, nếu bạn đi mua cổ phiếu Microsoft, bạn đang thực hiện giao dịch với một nhà đầu tư sở hữu cổ phần trong Microsoft khác, còn công ty Microsoft không có bất cứ liên quan gì đến giao dịch này.

Thị trường thứ cấp có thể được tiếp tục chia thành hai loại: thị trường đấu giá và thị trường dealer (tồn tại các nhà tạo lập thị trường).

Tại thị trường đấu giá, tất cả các cá nhân và các tổ chức muốn giao dịch chứng khoán sẽ tập trung ở một khu vực và thông báo giá họ sẵn sàng mua và bán, được gọi là giá mua và giá bán. Một thị trường hoạt động hiệu quả cần có sự tham gia của tất cả các bên và niêm yết giá công khai. Như vậy, về mặt lý thuyết, không cần tìm ra mức giá tốt nhất, bởi người mua và người bán sẽ tự thỏa thuận được mức giá hai bên cùng chấp nhận. Ví dụ điển hình của một thị trường đấu giá là NYSE.

Ngược lại, một thị trường tồn tại các nhà tạo lập thị trường không yêu cầu sự tập trung của các bên tham gia. Thay vào đó, những người tham gia thị trường sẽ giao dịch thông qua mạng điện tử (từ điện thoại công nghệ thấp hoặc máy fax đến hệ thống khớp lệnh phức tạp). Nhà môi giới chứng khoán tạo ra thị trường nhờ công việc lưu ký chứng khoán. Sau đó, họ sẵn sàng mua hoặc bán với người tham gia thị trường. Những nhà môi giới này kiếm được lợi nhuận thông qua chênh lệch giữa các mức giá mà tại đó họ mua và bán chứng khoán. Một ví dụ của thị trường này là sàn giao dịch chứng khoán Nasdaq, trong đó các nhà môi giới, được gọi là nhà tạo lập thị trường, công bố giá mua và bán cố định mà tại đó họ sẵn sàng để mua và bán một chứng khoán nào đấy. Trên lý thuyết, sự cạnh tranh giữa các đại lý sẽ cung cấp mức giá tốt nhất có thể cho các nhà đầu tư.

Thị trường OTC

Đôi khi bạn sẽ nghe nhắc tới một thị trường tồn tại các nhà tạo lập thị trường gọi là thị trường chứng khoán phi tập trung (OTC). Thuật ngữ này ban đầu có nghĩa là một hệ thống không có tổ chức, nơi mà các giao dịch không xảy ra tại một địa điểm cụ thể, như đã nêu ở trên, mà thông qua mạng lưới các nhà tạo lập thị trường. Thuật ngữ này được bắt nguồn từ các giao dịch diễn ra ngoài Sở giao dịch chứng khoán New York tại phố Wall, bùng nổ trong thời điểm thị trường tăng của những năm 1920, trong đó cổ phiếu đã được bán "qua quầy" trong các đại lý cổ phiếu. Nói cách khác, các cổ phiếu không có trong danh sách công bố trên thị trường chứng khoán và được gọi là "chưa niêm yết".

Tuy nhiên, theo thời gian, ý nghĩa của OTC cũng dần thay đổi. Sàn giao dịch chứng khoán Hoa Kỳ Nasdaq đã được thành lập vào năm 1971 bởi Hiệp hội Quốc gia các nhà buôn chứng khoán (NASD) để mang lại tính thanh khoản cho các công ty giao dịch thông qua mạng lưới các nhà tạo lập thị trường. Vào thời điểm đó, một loạt các quy định được đặt ra cho cổ phần giao dịch trên OTC - hình thức kinh doanh mà NASD tìm cách cải thiện. Khi Nasdaq đã trở thành một sàn giao dịch lớn trên thế giới, ý nghĩa của OTC càng trở nên khó xác định. Nasdaq vẫn được coi là một thị trường tồn tại các nhà tạo lập thị trường, hay nói chính xác hơn, là một thị trường chứng khoán phi tập trung. Tuy nhiên, Nasdaq vẫn đang là sàn giao dịch chứng khoán, và do đó, nói rằng đó là sàn giao dịch chứng khoán chưa niêm yết là một điều hoàn toàn không chính xác. 

Ngày nay, thuật ngữ "thị trường chứng khoán phi tập trung" đề cập đến các cổ phiếu không được giao dịch trên sàn chứng khoán như Nasdaq, NYSE, American Stock Exchange (AMEX). Nhìn chung, điều này có nghĩa là cổ phiếu giao dịch trên bảng niêm yết giá cổ phần (OTCBB) hoặc hệ thống điện tử niêm yết hàng ngày giá mua và bán các cổ phiếu trên sàn OTC (Pink sheets). Các mạng lưới này không phải là sàn giao dịch, mà trên thực tế, chúng được coi là các nhà cung cấp thông tin giá cả chứng khoán. Thị trường OTCBB và Pink sheets đề ra ít quy định tuân thủ hơn so với những cổ phiếu thương mại khác trên thị trường chứng khoán. Hầu hết chứng khoán được giao dịch theo cách này là các cổ phiếu giá rẻ (penny stock) hoặc là cổ phiếu của các công ty rất nhỏ.

Thị trường thứ ba và thứ tư

Có lẽ bạn cũng từng biết đến thuật ngữ "thị trường thứ ba" và "thị trường thứ tư". Trên thực tế, những thị trường này không phải là mối quan tâm của các nhà đầu tư cá nhân bởi vì tại đây chỉ diễn ra giao dịch của một khối lượng lớn cổ phiếu mỗi đợt. Những thị trường này giải quyết các giao dịch giữa các nhà môi giới kinh doanh và tổ chức lớn thông qua mạng điện tử qua quầy. Tại những thị trường  này, các giao dịch giữa các nhà môi giới chứng khoán và các tổ chức đầu tư có quy mô. Thị trường thứ tư được tạo lập bởi các giao dịch diễn ra giữa các tổ chức lớn. Lý do chính của các giao dịch trên thị trường thứ ba và thứ tư diễn ra là để tránh đặt những đơn đặt hàng thông qua việc trao đổi chính, mà có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá của chứng khoán. Bởi việc tiếp cận với các thị trường thứ ba và thứ tư là hạn chế, các hoạt động trên những thị trường này ít có ảnh hưởng đến các nhà đầu tư trung bình.

Lời kết

Mặc dù không phải tất cả các hoạt động diễn ra trên các thị trường nêu trên đều ảnh hưởng đến các nhà đầu tư cá nhân, nhưng các nhà đầu tư vẫn cần có hiểu biết sơ lược về cấu trúc của thị trường. Cách thức mà chứng khoán được đưa vào thị trường và giao dịch trên các sàn giao dịch khác nhau là chức năng trung tâm của thị trường. Nếu thị trường thứ cấp không tồn tại bạn sẽ phải tự tìm kiếm các nhà đầu tư khác để mua hoặc bán một cổ phiếu, và quả thật đây là một công việc không dễ dàng chút nào.

Trên thực tế, nhiều vụ lừa đảo đầu tư xoay quanh các chứng khoán không được phát hành trên thị trường thứ cấp bởi các nhà đầu tư cả tin có thể bị lừa để mua chúng. Vai trò thiết yếu của thị trường và khả năng bán một chứng khoán (tính thanh khoản), thường bị xem nhẹ. Tuy nhiên, nếu thị trường không tồn tại, các nhà đầu tư sẽ bị hạn chế và có thể mắc kẹt với những khoản lỗ khổng lồ. Do đó, khi nói đến các thị trường chứng khoán, sự thiếu hiểu biết có thể vô tình làm hại bạn và trong dài hạn, sự học hỏi ít nhiều sẽ chắc chắn giúp bạn tiết kiệm được một khoản kha khá.

Nguồn : Theo SAGA.VN