Tổng Quan Về Quá Trình Đô La Hoá Trong Kinh Tế (Phần 2)

15/02/2015 - 22:38 8416     0

Qua phần một của bài viết, chúng ta đã nắm được khái niệm cơ bản của quá trình Đô la hoá. Đồng thời, chúng ta có thể thấy, tuy Đô la hoá mới "nở rộ" trong gần một thập kỷ qua nhưng đã có nhiều quốc gia trên thế giới đã thực hiện quá trình này. Vậy, việc thực hiện Đô la hoá đem lại những lợi ích và thách thức gì? Các quốc gia cần lưư ý điều gì khi thực hiện quá trình này? Hãy đón đọc câu trả lời trong phần hai của bài viết dưới đây.


 

Lợi ích của quá trình Đô la hoá

Có lẽ lợi ích lớn nhất của Đô la hoá là nó mang lại sự ổn định kinh tế. Tỉ lệ lạm phát cao sẽ ngay lập tức được hạ xuống mức kiểm soát được. Đô la Mỹ là đồng tiền đáng tin cậy nhất trên thế giới và bất kỳ nước nào chấp nhận Đô la cũng sẽ chấp nhận chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang. Đô la hoá, vì vậy, sẽ giảm thiểu các rủi ro về khả năng mất giá tiền tệ và đồng thời sẽ giúp hạ lãi suất. Hơn nữa, Đô la hoá sẽ giúp thu hút đầu tư nước ngoài, một khi họ biết là giá trị tài sản quy ra tiền của họ sẽ không thay đổi, những điều này sẽ đưa đến tốc độ phát triển nhanh và đầu tư tăng. Về mặt tâm lý, Đô la hoá sẽ làm giảm các nỗi lo về nền kinh tế.

Cái giá phải trả

Tuy Đô la hoá mang lại sự ổn định cho cả nước, nó cũng đồng thời làm nền kinh tế dễ bị tổn thương và nhạy cảm hơn với những thay đổi liên quan đến giá trị của đồng Đô la cho dù sự dao động ấy bắt nguồn từ các thay đổi trong nội bộ nền kinh tế Mỹ. Khi và nếu đồng Đô la dao động so với các đồng tiền khác trên thế giới (và việc này rất hay xảy ra), đôi lúc khá mạnh, thì sẽ không có cách nào để đối phó với những khủng hoảng như vậy. Vì nước thực hiện Đô la hoá hoàn toàn trao quyền kiểm soát và quyền đưa ra một chính sách tiền tệ tập trung và độc lập cho Ngân hàng trung ương của nước phát hành tiền. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ chỉ đưa ra những quyết định có lợi cho Mỹ và không quan tâm mấy đến tình hình ở các nước thực hiện Đô la hoá.

Cũng từ nguyên nhân trên, nước thực hiện Đô la hoá sẽ không thể đối phó với các cú sốc kinh tế, ví dụ như dao động của giá dầu trên thị trường thế giới, bằng cách thay đổi tỉ giá hối đoái. Đôla hoá sẽ vô hiệu hoá phương thức sử dụng chính sách tỉ giá hối đoái. Các cú sốc ngoại biên, dao động của đồng đôla chỉ là một trong số đó, sẽ không thể được đồng nội tệ hấp thụ bớt mà sẽ được truyền thẳng vào các hoạt động kinh tế.

Ngoài việc đánh mất khả năng in tiền, là một trong những biện pháp tài chính cực kỳ quan trọng, nước thực hiện Đô la hoá sẽ mất ưu quyền tiền tệ. Về cơ bản ưu quyền tiền tệ là lợi nhuận thu được từ việc phát hành tiền. Đây là một hình thức kinh doanh rất có lãi, vì giá in tiền và phát hành tiền (thật ra chỉ là một mảnh giấy không có giá trị) thấp hơn rất nhiều so với giá trị những mặt hàng mà mảnh giấy này sẽ mua được. Chính phủ Mỹ thu được khoảng $25 tỉ một năm từ ưu quyền tiền tệ, và khi người dân các nước khác giữ tờ Đô la Mỹ trong tay - họ góp phần làm giàu cho Bộ Tài chính Mỹ. Đã có những cuộc thảo luận về việc chia lợi nhuận thu được từ ưu quyền tiền tệ với các nước thực hiện Đô la hoá, nhưng cho tới nay, chính phủ Mỹ chưa để cho việc này xảy ra.

Một nhược điểm nữa của Đô la hoá là lo sợ tiền giả (kể cả Mỹ cũng khó phân biệt được tiền giả). Ngoài việc sản xuất cocaine, Colombia còn nổi tiếng về các “nhà máy” sản xuất Đô la. Rủi ro về chính trị cũng có thể xảy ra. Khi El Salvador tiến hành Đô la hoá, đảng đối lập gọi đó là hành động bán mình cho đế quốc. Thuyết phục người dân bản xứ sử dụng một loại tiền không quen thuộc cũng không phải dễ. Một trong những khó khăn Argentina gặp phải khi quyết định Đô la hoá sẽ là văn hoá: Đô la hoá có thể được coi là thua chủ nghĩa thực dân, là dâng nộp biểu tượng niềm tự hào của đất nước.

Nhược điểm lớn nhất của Đô la hoá là tuy quá trình này sẽ giúp kiểm soát được siêu lạm phát, nó sẽ không có vai trò gì trong cải cách tài chính và cải cách chính trị. Nói cách khác, nhiều nhà kinh tế cho rằng, Đô la hoá không gây được tác động gì tới các vấn đề xã hội, ví dụ như trốn thuế, mức sống thấp, thất nghiệp và tham nhũng. Tuy nhiên, những người phản đối ý kiến này nói rằng một môi trường kinh tế ổn định sẽ tạo nhiều điều kiện cho cải cách hơn là một môi trường bất ổn. Vì vậy, Đô la hoá vẫn được coi là một chiến lược kinh tế cần thiết, nhưng không nhất thiết là thích đáng.

Cần lưu ý những gì?

Mức độ Đô la hoá “không chính thức”

Hiểu được mức độ này sẽ giúp cho phóng viên tính toán được những khó khăn tiềm tàng mà đất nước sẽ phải đối đầu trong giai đoạn quá độ sang một hệ thống tiền tệ ổn định hơn. Ví dụ như Argentina sẽ không gặp nhiều khó khăn lắm khi tiến hành Đô la hoá, vì đồng xanh đã trở thành trụ cột của nền kinh tế. Hoặc như El Salvador, như bên trên đã đề cặp, đã ghìm tỉ giá nội tệ với Đô la, và điều này sẽ làm cho quá trình Đô la hoá diễn ra trôi chảy hơn.

Mức độ lạm phát

Vào đầu những năm 1980 Argentina phải đối mặt với siêu lạm phát lên tới 500% một năm, và là tỉ lệ lạm phát cao nhất thế giới tại thời điểm đó. Hiện nay, đồng Peso đang mất giá từng phút một và người dân càng ngày càng thêm lo lắng. Khi Ecuador quyết định Đô la hoá, lạm phát đang ở ngoài tầm kiểm soát. Nhiều nhà kinh tế cho rằng Argentina có thể sẽ rất có lợi khi Đô la hoá, nếu như quá trình này chỉ nhằm mục đích ổn định lại hệ thống tiền tệ đang dao động dữ dội.

Tỉ giá Đô la hoá

Quyết định về tỉ giá Đô la hoá (ví dụ như một-lấy-một hoặc một-lấy-hai) là một quyết định mang tính chính trị. Bộ trưởng tài chính hay tổng thống có thể đưa ra một quyết định làm thay đổi rất nhanh cuộc sống của rất nhiều người. Ví dụ, tỉ giá Đô la hoá có thể làm giá thuê nhà tăng gấp đôi ở nước tiến hành quá trình này. Nếu Đô la hoá ở tỉ giá quá thấp thì sẽ có nguy cơ lạm phát cao vì đồng nội tệ đang yếu. Biết về tỉ giá Đô la hoá sẽ rất hữu ích cho việc tìm hiểu về các biến đổi chính trị và xã hội.

Quan hệ của đồng nội tệ với Đô la như thế nào?

El Salvador, và mới đây nhất là Argentina, ghìm tỉ giá đồng nội tệ với Đô la. Việc này giúp cho quá trình chuyển đổi sang Đô la hoá toàn phần được dễ dàng hơn vì nó giúp xoá bỏ việc nhầm lẫn trong tỉ giá mới và xác định đồng tiền mới. Để ý xem hội đồng tiền tệ hoặc chính sách ghìm tỉ giá có tồn tại ở nước này hay không và những chính sách này đã được thực hiện trong bao lâu.

Dự trữ Đô la ở Ngân hàng Trung ương và hệ thống tài chính tư nhân

Bộ trưởng tài chính Honduras mới đây tuyên bố là Ngân hàng Trung ương đang có dự trữ khoảng $1 tỉ và $500 triệu trong các tài khoản cá nhân. Ông bộ trưởng nói rằng nếu Chính phủ quyết định Đô la hoá, thì những khoản này sẽ giúp cho quá trình được diễn ra tương đối suôn sẻ. Hãy tìm hiểu xem các Ngân hàng địa phương và trung ương giữ bao nhiêu Đô la. Và tìm hiểu xem mỗi năm ngoại kiều gửi về nước bao nhiêu Đô la Mỹ. Thường thì thu nhập này góp phần đáng kể vào tổng sản phẩm quốc nội.  

Lời kết

Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng Đô la hoá không phải là phương thuốc chữa bách bệnh. Rất khó để so sánh lợi và hại của phương cách này vì một lý do đơn giản: chưa có tiền lệ. Không có sổ sách nào ghi lại lịch sử của Đô la hoá để có thể so sánh và đối chiếu những kết quả của quá trình chuyển đổi tiền tệ. Phần lớn các phân tích đều dựa trên lý thuyết. Chỉ có vài nước đếm trên đầu ngón tay là đã thực hiện Đô la hoá toàn phần, và những nước này lại có quy mô khác nhau, thực hiện Đô la hoá do những lý do rất khác nhau và trong những hoàn cảnh cũng rất khác nhau. Panama là nước duy nhất có một lịch sử dài gắn liền với Đô la hoá, và nước này có quan hệ rất gần gũi với Mỹ cả về kinh tế lẫn chính trị.

Nhiều nhà kinh tế cho rằng Đô la hoá sẽ thành công ở một nền kinh tế mở, nhỏ, linh hoạt, có quan hệ thương mại rất mạnh với Mỹ. El Salvador là một trong những trường hợp thử nghiệm. Tuy nhiên, để có thể đo mức độ thành công phải mất vài năm nữa.

Hơn nữa, Đô la hoá là một chính sách cố định. Sau khi hệ thống tiền tệ đã được chuyển hẳn sang Đô la , bất kỳ nỗ lực nào nhằm quay lại hệ thống tiền tệ cũ sẽ có thể làm tình hình trở nên hỗn loạn hơn. Đây là một trong những khó khăn khi đề nghị Đô la hoá Afganistan. Đây không thể là một chính sách tạm thời. Cần có thêm nhiều nước áp dụng Đô la hoá trong thời gian ít nhất là vài thập kỉ thì mới có thể đánh giá được hiệu quả của Đô la hoá toàn phần.

Mời các bạn đọc tham khảo phần 1 của bài viết tại đây: Tổng Quan Về Quá Trình Đô La Hoá Trong Kinh Tế (Phần 1)