Tại Sao Sống Trong Một Khu Phố Nghèo Có Thể Ảnh Hưởng Đến Sức Khỏe Của Bạn

Thúy Đào
16/11/2019 - 10:00 439     0

Sự căng thẳng tuyệt đối của một môi trường góp phần gây ra béo phì và tiểu đường.

 

 

 

Đó là cuộc thí nghiệm xã hội lớn nhất từng được thực hiện bởi Bộ Phát triển Nhà và Đô thị Hoa Kỳ (HUD). Và một trong những điều đáng ngạc nhiên nhất được phát hiện.

Năm 1994, HUD đã chia ngẫu nhiên 4.600 gia đình nghèo, chủ yếu là người Mỹ gốc Phi ở Baltimore, Boston, Chicago, Los Angeles và New York cho một trong ba nhóm. Một nhóm nhận được hỗ trợ nhằm giúp họ chuyển đến các khu dân cư nghèo. Một nhóm khác nhận được mà không bị giới hạn về địa lý. Một nhóm kiểm soát cuối cùng đã không nhận được hỗ trợ nào cả.

Được gọi là “Chuyến đi của cơ hội” (Moving to Opportunity), nghiên cứu được thiết kế để trả lời một câu hỏi đã chia rẽ các nhà khoa học xã hội và các nhà hoạch định chính sách trong nhiều thập kỷ: Có phải mọi người thoát khỏi phúc lợi và các hình thức hỗ trợ xã hội khác phụ thuộc vào việc thay đổi địa vị xã hội của họ?

Hơn một thập kỷ sau, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng rất nhiều thứ đã không thay đổi. Nhiều người được đề xuất  hỗ trợ nhà ở đã không di chuyển. Những người chuyển đến những vùng lân cận tốt hơn đã không thay đổi chế độ ăn uống hoặc lối sống hàng ngày. Những đứa con của họ không cho thấy có sự cải thiện nào về điểm môn Đọc hiểu và môn Toán. Và sự di cư không khiến mọi người ít nhiều tự túc về kinh tế, câu hỏi mà nghiên cứu được thiết kế để trả lời.

Nhưng khi thí nghiệm tiếp tục, các nhà nghiên cứu bắt đầu gặp phải bằng chứng giai thoại khiến họ ngạc nhiên. Những người chuyển ra khỏi khu dân cư nghèo thì khỏe mạnh hơn. Khi họ quay lại và đo lường sự khác biệt giữa những người nhận được hỗ trợ và những người không được nhận, kết quả thật đáng chú ý: Những người nhận được hỗ trợ để chuyển đến các khu vực nghèo đói thấp có tỷ lệ béo phì và tiểu đường loại 2 thấp hơn đáng kể.

Robert Whitaker, một bác sĩ nhi khoa và chuyên gia sức khỏe cộng đồng tại Đại học Temple, đồng tác giả một báo cáo về nghiên cứu của HUD cho Tạp chí Y học New England năm 2011. “Nguyên nhân của sự khác biệt trong bệnh tiểu đường và béo phì là sự hỗ trợ và việc chuyển đến một khu phố ít đau khổ hơn”, ông Whitaker nói. “Điều đáng kinh ngạc là nguyên nhân của sự khác biệt về béo phì và bệnh tiểu đường là do sự di cư.”

Làm sao chuyện này có thể xảy ra? Sự chênh lệch dân tộc về bệnh tiểu đường và béo phì - Người gốc Tây Ban Nha và người da đen ở Mỹ có nguy cơ béo phì cao hơn 45% so với người da trắng, và khả năng mắc bệnh tiểu đường Loại 2 gần như gấp đôi - từ lâu đã bị đổ lỗi về chế độ ăn uống, tiếp cận với chăm sóc sức khỏe và ngay cả việc thiếu các cửa hàng tạp hóa tốt ở các khu dân cư nghèo nhất nước Mỹ. Gen cũng vậy, từ lâu đã bị nghi ngờ đóng một vai trò  trong đó.

Nhưng nghiên cứu của HUD và các nghiên cứu tiếp đó đã chỉ ra rằng một điều gì đó hơn cả chủng tộc, hành vi cá nhân hay di truyền đang gây tổn hại cho sức khỏe của những người sống trong các khu dân cư nghèo: Sự căng thẳng.

Phân biệt đối xử góp phần làm cho sức khỏe thể chất và tinh thần kém hơn trong các dân tộc thiểu số.

Khi những người tham gia nghiên cứu chuyển đến các khu dân cư nghèo đói thấp, họ báo cáo rằng họ cảm thấy an toàn hơn, ít trầm cảm hơn và ít lo lắng hơn, nói cách khác, ít căng thẳng hơn. Rebecca Hasson, giám đốc Phòng thí nghiệm nghiên cứu về chênh lệch tuổi thơ (Childhood Disparities Research Laboratory) ở Đại học Michigan cho biết, “Bằng cách nào đó, môi trường xã hội của chúng ta đang có ảnh hưởng sâu sắc và gây ra một loạt các sự việc xảy ra trong cơ thể”. Dân tộc thiểu số có thể tiếp xúc với nhiều yếu tố gây căng thẳng hơn. Điều đó có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường không?”

Để hiểu được căng thẳng ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào, điều quan trọng là phải hiểu biết một loại hóc-môn mang tên cortisol, đóng một vai trò to lớn. Trong trường hợp khẩn cấp, cortisol cung cấp một cú hích mạnh vào hệ thống cơ thể tràn ngập năng lượng. “Phản ứng đó giải phóng chất nền năng lượng cho cơ bắp, vì vậy bạn có thể để quá trình diễn biến hoặc ngăn chặn nó” , Hass nói. “Thông thường, đó là câu trả lời cho một tác nhân gây căng thẳng về thể chất, giống như một con gấu đuổi theo bạn vậy.” Trong nỗ lực thoát khỏi con gấu, cơ thể đốt cháy lượng đường trong máu mà cortisol giúp giải phóng, giảm mệt mỏi và run rẩy nhưng an toàn. (tất nhiên là nếu bạn thoát được khôi con gấu)

Nếu cortisol được dành riêng cho các cuộc tấn công của gấu, chúng tôi không có vấn đề gì. Nhưng bạn không cần một con gấu để giải phóng cortisol. Bị căng thẳng cũng đủ làm kích thích một lượng lớn hóc-môn

Các nhà nghiên cứu thường dùng kỹ thuật Trier Social Stress Test, giúp nâng mức cortisol trong phòng thí nghiệm. Đây là một bài tập dài 10 phút kết hợp giữa nói trước công chúng và phải đối đáp trước một hội đồng thẩm phán lạnh lùng. Thí nghiệm đã chứng minh khả năng kích thích phản ứng cortisol ở mức độ ngang việc chống lại sự tấn công của gấu (thí nghiệm trên hàng ngàn đối tượng kể từ khi các nhà nghiên cứu Đức giới thiệu nó vào năm 1993).

Theo cách tương tự, đi học muộn, không thể thanh toán tiền xe, lo lắng về việc bữa ăn tiếp theo của bạn sẽ đến từ đâu, hoặc cảm thấy bị soi mói một cách bất công vì màu da của bạn không phải là mối đe dọa vật lý ngay lập tức. Nhưng não vẫn phản ứng bằng cách báo hiệu tuyến thượng thận giải phóng cortisol. “Những cơ chất năng lượng đó vẫn đang được lưu thông cao để bạn có thể “chạy trốn”, Hass Hasson nói. “Tuy nhiên, nếu bạn không muốn, hoặc có thể bỏ chạy, bạn sẽ luôn trong tình trạng cảnh giác cao độ này, cho dù bạn có nhận thức được điều đó hay không.”

Đó là một hiện tượng mà nhà khoa học thần kinh Robert Sapolsky đã ghi lại trong cuốn sách năm 1994 của mình Tại sao những con ngựa vằn không bị lở loét. Câu trả lời ngắn gọn là gì? Ngựa vằn không phải lo lắng về việc bị sư tử đuổi theo cho đến khi chúng thực sự bị đuổi. Theo chúng tôi biết, chỉ có con người mới sinh ra lo lắng vô hình, giữ cho mức độ căng thẳng của họ cao và từ đó sinh ra bệnh tật.

Theo thời gian, những tổn thương  ngày càng to lớn. “Các hệ thống tương tự giúp chúng ta thích nghi và đối phó với các tình huống nguy hiểm có thể gây ra cho chúng ta những vấn đề khi chúng bị lạm dụng hoặc bị kiểm soát,” người đã đặt ra thuật ngữ “tải trọng phân bổ (allostatic load)” để mô tả sự căng thẳng kinh niên gây ra cho cơ thể và bộ não của chúng ta.

Nghiên cứu cho thấy các khu dân cư nghèo và sự phân biệt đối xử có tác động vật lý nhất định, thông điệp Let’s Move xuất hiện ngắn gọn.

Tiếp xúc thường xuyên với cortisol có thể thiết lập lại bộ não, ví dụ, thu nhỏ vỏ não trước trán và phồng lên amygdala (các nút có kích thước bằng quả óc chó trong não) điều chỉnh cảm xúc như sợ hãi và khoái cảm. Theo thời gian, cortisol có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm và bệnh tâm thần.

Tác dụng sinh lý của cortisol có thể giải thích mối liên hệ mạnh mẽ giữa căng thẳng và các bệnh chuyển hóa như bệnh tiểu đường loại 2, béo phì và bệnh tim. Thí nghiệm với chuột, căng thẳng làm tăng cảm giác thèm ăn các loại thực phẩm giàu năng lượng; Còn ở người, ăn thoải mái hay ăn khi căng thẳng là một hiện tượng quen thuộc.

Nồng độ cortisol tăng cao liên tục có liên quan chặt chẽ đến tăng cân, tăng mỡ bụng và các khía cạnh khác của hội chứng chuyển hóa, một bộ sưu tập những thứ bao gồm béo phì và tiền đái tháo đường. “Ngay cả khi bạn không ăn uống căng thẳng, thì có một mối liên hệ trực tiếp giữa nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cortisol và tiểu đường loại 2, và cortisol và béo phì”, theo Hasson.

Những lý do tại sao là sinh lý? Khi nó được sinh ra để đối phó với căng thẳng, cortisol báo hiệu cơ thể chuyển sản xuất năng lượng thành quá mức. Nó báo hiệu cho các cơ quan và các mô khác nhau trong cơ thể để tăng tốc sản xuất glucose, loại đường cung cấp năng lượng cho cơ bắp của chúng ta, bằng cách phá vỡ carbohydrate và protein. Là một phần trong vai trò giải phóng năng lượng, việc tiếp xúc lâu dài với cortisol cũng làm tăng cảm giác thèm ăn các loại thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo và tăng khả năng kháng insulin của cơ thể, hormone báo hiệu cho các tế bào cơ thể hấp thụ đường.

Ngược lại, tình trạng kháng insulin đóng vai trò chính trong bệnh tiểu đường Loại 2: Buộc phải tiết ra ngày càng nhiều insulin để bù đắp, các tế bào khiến insulin cuối cùng bị bào mòn và chết. Ở giai đoạn đầu, các loại thuốc làm tăng độ nhạy cảm với insulin, cùng với chế độ ăn uống và tập thể dục, có thể khôi phục một số chức năng tế bào ở những người mắc Loại 2; Sau đó, những người mắc bệnh tiểu đường Loại 2 cần tiêm insulin để kiểm soát lượng đường trong máu cao.

Nếu chúng ta biết căng thẳng mãn tính làm cho người ta bị bệnh, có thể người da đen và Tây Ban Nha bị bệnh nặng hơn người da trắng vì họ bị căng thẳng nhiều hơn? Bởi vì họ có nhiều khả năng là người nghèo, người da đen và Tây Ban Nha có nhiều khả năng tiếp xúc với các tác nhân gây căng thẳng mãn tính của nghèo và với cortisol, với tất cả các tác động tiêu cực của nó.

“Một môi trường có thu nhập thấp - các hộ gia đình có giá dưới 20.000 đô la, mà không nhất thiết phải nhận thức được, đó là một yếu tố gây căng thẳng cao” ông Hasson nói. Một nghiên cứu gần đây của Pew Charitable Trust cho thấy 66% người Mỹ gốc Phi sinh từ năm 1985 đến năm 2000 sống trong các khu phố nơi có ít nhất 20% người nghèo. Con số của những đứa trẻ da trắng sinh ra trong cùng khoảng thời gian là 6%.

Nghèo đói đóng một vai trò, nhưng có rất nhiều bằng chứng cho thấy phân biệt chủng tộc và nhận thức về việc đứng dưới đáy xã hội có thể gây căng thẳng nghiêm trọng. Trong một phân tích năm 2009, các nhà tâm lý học đã phát hiện ra rằng mức độ phân biệt đối xử tăng lên đã góp phần làm cho sức khỏe thể chất và tinh thần kém hơn ở các dân tộc thiểu số trong hàng chục nghiên cứu khác nhau. Các tác giả nhận xét về sự phân biệt đối xử có liên quan đến các phản ứng căng thẳng sinh lý tăng cao, và liên quan đến sức khỏe thể chất và tinh thần tiêu cực hơn

Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tình trạng kinh tế xã hội cao hơn làm giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường ở tất cả các nhóm dân tộc. Người Mỹ gốc Phi và người da trắng sống ở hoặc gần mức nghèo khổ có tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường cao hơn so với những người đồng nghiệp giàu có hơn họ.

“Người dân được bảo rằng nếu họ chỉ tập thể dục nhiều hơn, ăn uống tốt hơn, nếu họ chỉ cần tự nâng mình lên, họ sẽ cảm thấy tốt hơn.”

Vai trò của di truyền trong tỷ lệ bệnh tiểu đường cao hơn ở một số nhóm dân tộc đã được nghiên cứu từ lâu. Trong 25 năm kể từ khi Dự án bộ gen người (Human Genome) được đưa ra, các nhà khoa học đã xác định được hàng chục gen liên quan đến bệnh tiểu đường Loại 2. Nhưng hầu hết được phân phối rộng rãi, không tập trung trong nhóm này hay nhóm khác và chiếm một phần rất nhỏ trong sự khác biệt về rủi ro.

Nếu sự khác biệt về nguy cơ mắc bệnh tiểu đường là do di truyền, các nhà nghiên cứu sẽ hy vọng tỷ lệ ở châu Phi sẽ cao hơn nhiều. Nhưng nó không nhất thiết phải như vậy: Người châu Phi da đen có tỷ lệ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường loại 2 và trầm cảm thấp hơn so với anh em họ xa ở Mỹ và Hasson nói rằng bệnh tiểu đường loại 2 ở người da đen và Tây Ban Nha giảm nhanh như những người da trắng phản ứng với những thay đổi trong tập thể dục hoặc chế độ ăn uống - bằng chứng mạnh mẽ rằng không có sự khác biệt về sinh lý vốn có.

Đáng chú ý hơn, bằng chứng Dịch tễ học cho thấy những người nhập cư thế hệ đầu tiên, dù là người da đen, Tây Ban Nha hay châu Á, khỏe mạnh hơn và sống lâu hơn so với con cháu sinh ra ở Hoa Kỳ.

Nó là mặt trái của thí nghiệm “Chuyến đi của cơ hội” trên quy mô vĩ mô: Đối với người thiểu số, Hoa Kỳ là khu vực tồi tệ. “người Mỹ gốc Phi nhận thức được sự phân biệt đối xử và nó ảnh hưởng tới họ,” McEwen nói. “Người Mỹ gốc Phi sinh ra phản ứng khác với người da đen gốc Phi hoặc gốc Caribê. Họ không bị phơi bày trước những tác động này, và có lẽ họ không nhận được sự phân biệt đối xử theo cách tương tự.”

 

HÃY CẨN THẬN: Ban đầu, các nhà khoa học ngạc nhiên trước sức khỏe của những người chuyển từ những khu dân cư nghèo sang những khu vực giàu có hơn như Mount Laurel, New Jersey, được nhìn thấy ở đây. Mặc dù họ đã không thay đổi chế độ ăn uống hoặc lối sống, nhưng họ khỏe mạnh hơn. Tại sao lại như vậy? Do bớt áp lực hơn. Ảnh: Denise Barricklow, Giám đốc gây quỹ và truyền thông Phát triển nhà ở



Jose R. Fernandez, một chuyên gia về di truyền của bệnh béo phì và là giáo sư tại Đại học Alabama ở Birmingham, nói rằng quá sớm để loại bỏ các gen như là một yếu tố góp phần. Anh ấy đã dành một thập kỷ rưỡi để tìm kiếm các gen góp phần vào sự khác biệt về chủng tộc trong bệnh béo phì và tiểu đường.

Anh ta cũng nghĩ rằng căng thẳng và phân biệt đối xử đóng một vai trò quan trọng trong việc tăng nguy cơ đó cho người Mỹ gốc Phi và người gốc Tây Ban Nha. “Thật ngây thơ khi nói rằng một nguyên nhân phức tạp như bệnh tiểu đường không bao gồm yếu tố môi trường, và một phần lớn của môi trường là môi trường xã hội mà chúng ta phải đối mặt”, anh nói. Tuy nhiên, tôi không thể nghĩ rằng nó có quan hệ nhân quả hoàn toàn. Các biến thể xã hội và môi trường có thể tương tác với nền tảng di truyền.

Jose C. Florez, Trưởng khoa tiểu đường  tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts, giải thích, “khuynh hướng di truyền có thể làm tăng nguy cơ, nhưng điều đó biểu hiện mạnh mẽ nhất trong một môi trường tồi tệ. Nó có thể được giảm thiểu nếu đó là một môi trường trong lành.”

Trong nhiều thập kỷ, các chuyên gia y tế và các nhà hoạch định chính sách đã tập trung vào việc thay đổi hành vi cá nhân: Ít ăn thực phẩm dầu mỡ  và tập thể dục nhiều hơn, tăng cường giáo dục bệnh tiểu đường cho tất cả mọi người. Có lẽ không có chương trình nào được xác định theo cách tiếp cận cá nhân để ngăn ngừa béo phì và bệnh tiểu đường Loại 2 như chiến dịch “Let’s Move” do Michelle Obama khởi xướng. Bà là người đứng đầu chương trình, đã chú ý đến việc khuyến khích trẻ em và người lớn tập thể dục nhiều hơn và ăn ít hơn.

Hasson, thuộc Đại học Michigan, ca ngợi bà Obama. “Cô ấy mang tới chú ý đến một thực tế là mọi người cần phải ra ngoài và bắt đầu di chuyển, và mọi người bắt đầu hỏi: Làm sao chúng ta có thể thúc đẩy mọi người bắt đầu di chuyển trở lại? Điều đó tạo ra một môi trường lành mạnh hơn”.

Nhưng với nghiên cứu cho thấy các khu dân cư nghèo, nghèo đói và phân biệt đối xử có tác động vật lý, thông điệp Let’s Move xuất hiện ngắn gọn. Vẫn còn mâu thuẫn với ý tưởng rằng một số yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta  ,hoặc ít nhất là khó để thay đổi hơn.

“Người dân được cho biết rằng nếu họ chỉ tập thể dục nhiều hơn, ăn uống tốt hơn, nếu họ chỉ tự nâng mình lên, họ sẽ cảm thấy tốt hơn,” Elizabeth Goodman, giáo sư nhi khoa tại Đại học Y Harvard, người đứng đầu một nghiên cứu chương trình nghiên cứu ảnh hưởng của địa vị xã hội đối với sức khỏe của trẻ em cho biết. “Tuy vậy , nó nói về bối cảnh, không chỉ về con người.”

Xóa bỏ phân biệt đối xử và giảm bớt bất bình đẳng là những thách thức khó khăn  mà xã hội đã phải đối mặt. Nhưng cải thiện sức khỏe con người có thể phụ thuộc vào nó. “Tôi không thể biết được nếu cơ thể của chúng ta có thể hoàn tác được những tổn thương của nó  xảy ra khi sống trong một môi trường khó khăn,” Goodman nói.

Nguồn : THEO SAGA.VN
Thúy Đào
Thúy Đào

Lều - Infographic

    INFLATION Lạm phát là một hiện tượng kinh tế khi mà...
    Xem thêm >>