Những “Nhà Đầu Tư Chuyên Nghiệp” Và Yêu Cầu Bồi Thường Thiệt Hại

31/12/2014 - 23:40 3726     0

Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi những khoản đầu tư không đem lại lợi nhuận mong muốn, thậm chí đôi khi còn gây ra thiệt hại to lớn. Do đó,  có một hiện tượng phổ biến là các nhà đầu tư cho rằng năng lực quản lý dòng tiền của ngân hàng và công ty môi giới quá yếu kém, nên những tổ chức này cần phải bồi thường cho họ. Để đáp lại, các công ty môi giới lập luận rằng các nhà đầu tư này cũng đều “có kinh nghiệm”, họ biết mình muốn gì và cần gì. Do đó, phía các tổ chức tài chính không phải chịu bất cứ trách nhiệm pháp lí nào. Bài viết này sẽ chỉ ra rằng những lời biện hộ đó hết sức vô căn cứ và không có giá trị.

Điều gì tạo nên kinh nghiệm thực sự?

Để trốn tránh trách nhiệm, các ngân hàng và công ty môi giới sẽ đưa ra mọi khoản đầu tư trước đó của nhà đầu tư để chứng minh cho năng lực cũng như kinh nghiệm của nhà đầu tư. Tuy nhiên, những luận điệu này chỉ có giá trị nếu nhà đầu tư biết chính xác (không hơn không kém) những gì họ sẽ nhận được, và hơn nữa, biết rằng nhà môi giới đem lại chính xác những gì đã cam kết và phù hợp với nguyện vọng của nhà đầu tư.

Điều này có nghĩa là nhà đầu tư cần phải có một kiểu mẫu hành vi hoặc sự trùng lặp với một vụ đầu tư trước đó. Ví dụ, nếu một người chọn đầu tư vào hợp đồng tương lai trong nhiều năm, tức là người này thực sự chủ động giao dịch, anh ta không thể chối cãi rằng mình không hiểu nguyên tắc hoạt động của những tài sản này, ít nhất là ở mức độ cơ bản. Tuy nhiên, nếu người đó mua phải những khoản đầu tư vô giá trị do bị lừa bịp hoặc nghe theo sự quản lí sai lầm thì đó lại là một vấn đề khác.

Ngược lại, hãy xem xét một người chưa từng có nhiều tiền và chỉ nắm chút nhỏ trong quỹ tương hỗ mà anh ta không bao giờ bận tâm về hoạt động của nó. Đột nhiên, anh này được thừa kế nửa triệu đô la và được khuyên nên dùng số tiền này vào một quỹ đầu tư mạo hiểm không phù hợp (điều này đem lại cho công ty môi giới một món kếch sù), thì về mặt pháp lí, những cổ phần trước đây trong quỹ tương hỗ không giúp cho người này trờ thành một nhà đầu tư “có kinh nghiệm”. Hơn nữa, nếu khoản đầu tư về cơ bản đã không phù hợp, có thể do đặc thù hoặc khả năng chịu đựng của người này, cớ gì người đó đồng ý với nó một cách “chủ tâm”?

Lời biện hộ quen thuộc

Việc các công ty môi giới đổ lỗi một cách vô căn cứ cho kinh nghiệm của nhà đầu tư cho thấy một khuôn mẫu quen thuộc. Các tổ chức này áp dụng một chuỗi logic sai lầm: "Anh đã là một nhà đầu tư có kinh nghiệm, thì dĩ nhiên anh phải hiểu cặn kẽ khoản đầu tư của mình. Do đó, việc anh tham gia vào thỏa thuận đầu tư là có đầy đủ nhận thức và có chủ tâm".

Sự sai lầm này luôn đi kèm với một loạt những sự khái quát hóa và suy diễn lệch lạc về bất cứ điều gì “na ná” như kinh nghiệm đầu tư, hay chỉ đơn giản là việc đã từng đầu tư trước đó, để rồi cho rằng đó là hiểu biết thấu đáo của nhà đầu tư về những phương án tồi tệ mà anh ta được mời gọi.

Tương tự như vậy, không thể đánh đồng kinh nghiệm trong kinh doanh giống với kinh nghiệm đầu tư. Kinh nghiệm đầu tư trong lĩnh vực này cũng không thể suy diễn ra kinh nghiệm đầu tư trong lĩnh vực khác. Tất nhiên vẫn có những trường hợp ngoại lệ.

Hơn nữa, vấn đề mấu chốt ở đây là kinh nghiệm đầu tư trong môi trường thực tế. Tất cả những lý thuyết hay kiến thức học thuật từ sách vở, từ các phương tiện truyền thông không đem lại cho chúng ta một chút kinh nghiệm thực tế nào, thế mà những nhà môi giới vẫn vin vào đó để biện hộ cho mình. Xét cho cùng, lý thuyết và thực hành là hai chuyện hoàn toàn khác nhau trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là tài chính, nơi luôn ẩn chứa những xung đột nội tại về lợi ích và sự bất đối xứng thông tin thường rất lớn. 

Để những lời bào chữa được coi là có giá trị, phải xem xét đến sự hiểu biết hoặc thiếu hiểu biết của nhà đầu tư về một vấn đề cụ thể.

Lời bào chữa của công ty môi giới chỉ có hiệu lực khi nhà đầu tư khẳng định rằng họ không biết gì về một sự việc cụ thể, nhưng rồi người ta lại chứng minh được rằng anh ta biết rõ điều đó. Chẳng hạn, có một nhà đầu tư khẳng định anh ta không biết rằng lệnh cắt lỗ cũng có lúc không hiệu quả. Nhưng có bằng chứng cho thấy: trước kia anh ta đã từng dùng lệnh này, và cũng đã thất bại và thậm chí anh ta còn viết thư phàn nàn với người môi giới. Trong trường hợp này, rõ ràng lời khiếu nại này của nhà đầu tư là dối trá.

Hiểu biết về tỷ giá là một ví dụ điển hình khác minh họa sự khác nhau giữa kiến thức mơ hồ, vô giá trị và kiến thức thực tế, cụ thể, thứ giúp bạn lường trước về rủi ro trong đầu tư. Bất cứ ai đã từng học kinh tế hay tiếp xúc với ngoại tệ đều biết rằng tỉ giá hối đoái có thể thay đổi. Tuy nhiên, có một điểm nữa đó là những biến động tỷ giá có thể xảy ra rất nhanh và mạnh, khiến cho bạn lãi hoặc lỗ đậm hơn rất nhiều so với trong thị trường chứng khoán. Trách nhiệm của người môi giới là cảnh báo cho bạn về điều này. Do đó không có lí nào nếu sau những thua lỗ, nhà môi giới lại cứ khăng khăng rằng “bạn đã từng sử dụng ngoại tệ” hay “bạn đã học hay thậm chí từng là giảng viên môn kinh tế”, nên lỗi hoàn toàn thuộc về bạn. Trong trường hợp này, bạn không có lỗi và những hiểu biết của bạn về tỷ giá không thể được suy diễn theo cách lập luận trên. Hơn nữa, không một nhà đầu tư nào lại đi liều lĩnh với tỉ giá hối đoái.

Những thiệt hại phải hợp lí

Để đổ lỗi cho nhà đầu tư từng trải, thì những tổn hại phải có lí do hợp lí, không xảy ra những vấn đề như mua bán sai trái, tài liệu gây nhầm lẫn hay quản lí yếu kém, mà là do những khoản đầu tư phù hợp và hợp lí chỉ thất bại vì những rủi ro hợp lệ và hoàn toàn có thể hiểu được.

Ví dụ, nếu nhà đầu tư có danh mục được phân bổ hợp lý với 40% cổ phiếu, và rồi thị trường chứng khoán sụp đổ khiến số cổ phiếu đó mất giá khoảng 30% hoặc hơn. Giả định rằng lệnh cắt lỗ đôi khi không hoạt động  nhà đầu tư đó hiểu rõ rằng giá trị phần cổ phiếu của danh mục đầu tư này có thể tăng hoặc giảm theo biến động thị trường, thì đây là lỗ chính đáng. Ngoài ra, giả định rằng nhà đầu tư có đủ thời gian để rút ra khỏi cơn khủng hoảng này. Tuy nhiên, nếu khoản đầu tư ngay từ đầu đã rất tệ, thì rõ ràng khi có biến động, nhà đầu tư sẽ không thể biết về sự tồi tệ của khoản đầu tư. Ví dụ, nếu vẫn đề mấu chốt là danh mục đầu tư tiềm ẩn rủi ro rất cao và không được đa dạng hóa, thì đây mới là vần đề cần phải tập trung xem xét chứ không phải là những qui kết chung chung cho rằng nhà đầu tư “có kinh nghiệm và kiến thức” nên nhà đầu tư không có quyền đòi bồi thường hay công ty môi giới không phải chịu trách nhiệm gì cả. Nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí của các tổ chức tài chính này sẽ không được miễn trừ dù cho nhà đầu tư có kinh nghiệm đến đâu.

Tự quyết hay chỉ thi hành theo lệnh của nhà đầu tư?

Khuôn khổ pháp lý cũng đóng vai trò rất quan trọng. Về mặt luật pháp và đạo đức nghề, nếu một khoản đầu tư được bán trong trường hợp “không có lời tư vấn" (nhà đầu tư tự định đọat), thì nguy cơ sẽ hướng về các nhà đầu tư. Tuy nhiên, nếu quan hệ mua-bán dựa trên sự tư vấn và thậm chí là do nhà môi giới tự quyết, nhà môi giới phải chịu một phần hoặc toàn bộ trách nhiệm.

Lời kết

Trong nhiều vụ thiệt hại, luận điệu của nhà môi giới rằng nhà đầu tư có kinh nghiệm là nỗ lực trốn tránh trách nhiệm không hơn không kém. Thật đáng buồn, những lời lẽ như vậy rất phổ biến và thường qua mặt cả tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền.

Tuy nhiên, chúng cũng có thể xác đáng trong một số trường hợp cụ thể. Nếu luận điệu này được coi là hợp lý, vụ việc phải hoàn toàn dựa vào những hiểu biết nhất định của nhà đầu tư tại thời điểm đầu tư, và phải có bằng chứng cho thấy nhà đầu tư thực sự có hiểu biết về vấn đề đó.

Mấu chốt là chúng ta không được qui trách nhiệm cho nhầm người. Phải nhìn nhận từ khía cạnh pháp luật và nguyên tắc đạo đức, không thể mù quáng đổ tội cho bất kỳ ai.


Lều - Infographic

    INFLATION Lạm phát là một hiện tượng kinh tế khi mà...
    Xem thêm >>