Nền Kinh Tế Hạnh Phúc Và Lành Mạnh

Minh Đặng
28/02/2020 - 10:00 2348     0

Sự tăng trưởng chỉ có giá trị khi nó làm cho mọi người cảm thấy tốt.

 

Năm 1869, một nhà thần kinh học tên là George Beard đã xác định một căn bệnh mà ông đặt tên là suy nhược thần kinh, được hiểu là kết quả của sự dư thừa nhanh chóng ở các thành phố công nghiệp đang phát triển. William James, một trong nhiều bệnh nhân được chẩn đoán, gọi căn bệnh này là “Căng thẳng thần kinh Mỹ” hay “Bệnh béo phì” (Americanitis). Theo David Schuster, tác giả của Neurasthenic Nation (2011), các triệu chứng vật lý (đau đầu, đau cơ, bất lực) và tâm lý (lo lắng, trầm cảm, khó chịu, thiếu tham vọng. Julie Beck, viết cho tờ báo The Atlantic, đã quan sát thấy rằng, trong số những người mắc bệnh, “Sự cạn kiệt năng lượng thần kinh lan rộng được cho là tác dụng phụ của tiến trình.”

Gần đây, đã có một số báo cáo gây bối rối mà người ta có thể xem là dấu hiệu mới của Americanitis. Một nghiên cứu của Trung tâm kiểm soát dịch bệnh cho thấy, từ năm 1999 đến năm 2016, tỷ lệ tự tử tăng lên ở hầu hết các bang. Một người khác, từ các nhà nghiên cứu tại Đại học Michigan, đã phát hiện ra rằng, trong cùng thời gian, uống rượu quá mức, đặc biệt là ở những người trong độ tuổi từ 25 đến 34, có liên quan đến sự gia tăng mạnh về tử vong do bệnh gan. Một phần ba, bởi các nhà nghiên cứu của Đại học Pittsburgh, cho rằng các trường hợp tử vong do quá liều opioid (một loại thuốc giảm đau), được công nhận trong nhiều năm là một bệnh dịch, có lẽ đã vượt qua 70.000 ca tử vong.

Những cách suy nghĩ phổ biến về sức khỏe kinh tế và đánh giá sự thành công hay thất bại của các chính sách kinh tế, thường tập trung vào một vài số liệu: tăng trưởng GDP, thất nghiệp, tiền lương trung bình. Nhưng ngày càng có nhiều nhà kinh tế và nhà nghiên cứu chính sách đang xem xét các lựa chọn thay thế các yếu tố làm chúng ta hài lòng với cuộc sống của mình. Bắt đầu từ những năm bảy mươi, Jigme Singye Wangchuck, vua của Bhutan, bắt đầu trả lời các câu hỏi về đất nước của mình với tổng sản phẩm quốc gia bằng cách thay vì đề cập đến “hạnh phúc quốc gia”, thì ông đề cập đến một thước đo về sự hài lòng xã hội; vào năm 2008, khái niệm đó, được phát triển như một chỉ số chính thức, đã trở thành một phần của hiến pháp Bhutan, và nước này hiện đang tiến hành một cuộc khảo sát để đo lường GNH(tổng hạnh phúc quốc gia). Năm 2011, lấy cảm hứng từ một phần của Bhutan, Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết “công nhận rằng chỉ số tổng sản phẩm quốc nội tự nhiên không được thiết kế và không phản ánh đầy đủ hạnh phúc và hạnh phúc của người dân”, và khuyến khích các nước theo đuổi các biện pháp mà “nắm bắt được tầm quan trọng của việc theo đuổi hạnh phúc và sự thịnh vượng trong phát triển với mục đích hướng dẫn các chính sách công của họ”.

Tất nhiên, một thách thức rõ ràng trong việc thiết kế các chính sách để ngăn chặn Americanitis  là tìm ra cách lập chỉ mục một cái gì đó chủ quan như sự hài lòng. Vào cuối thế kỷ thứ 18, Jeremy Bentham, nhà cải cách xã hội và nhà triết học, đã đưa ra ý tưởng về những “đơn vị tiện ích” (utils), hay đơn vị đo lường hạnh phúc. Các nhà kinh tế đã triển khai các dụng cụ trong các thí nghiệm tư tưởng, nếu Joe nhận được 10 utils từ việc ăn pizza và 5 utils từ việc trốn việc,và điều này sẽ khiến anh ta không có tiền ăn pizza, anh ấy sẽ phải xuất hiện trong ca làm của anh ấy. Khái niệm về Bentham, lúc nào cũng khá ngớ ngẩn - đối với người mới bắt đầu, anh ấy không hề đề xuất một cách chuẩn hóa để thực sự đo lường utils và bên cạnh đó, quan niệm rằng mọi người sẽ luôn đưa ra những lựa chọn mang lại hạnh phúc cho họ khi đối mặt với lẽ thường.

Tuy nhiên, ngày nay, bằng cách sử dụng các phương pháp khảo sát tương tự mang lại cho chúng ta số lượng thất nghiệp hàng tháng, các nhà nghiên cứu đã có thể phát triển các công cụ hữu ích để đánh giá phúc lợi tập thể. Nó không phải là một môn khoa học đơn giản,- chúng tôi sẽ giải thích tất cả các câu hỏi “Bạn hạnh phúc như thế nào?” theo cách của chúng tôi. Nhưng các nhà nghiên cứu đã tìm thấy rằng họ có thể đến dữ liệu phù hợp. Một biện pháp là “thang đo tự neo” về sự hài lòng của cuộc sống,điều này yêu cầu người trả lời tự xếp hạng mình ở đâu đó giữa cuộc sống tốt nhất và tồi tệ nhất mà họ có thể tưởng tượng khi sống. Một bài hát khác theo cảm xúc hàng ngày: Bạn có lo lắng cho rất vào nhiều ngày hôm qua không? Vui mừng? Căng thẳng? Các khảo sát như thế này triển khai các loại hệ thống mục tiêu tương tự được sử dụng để chẩn đoán trầm cảm.

Tuy nhiên, có thể rất khó để khiến mọi người chấp nhận hạnh phúc như một khuôn khổ để phát triển chính sách kinh tế. Kể từ năm 2008, Dan Witters, giám đốc nghiên cứu  Chỉ số Hạnh phúc Gallup và Sharecare, đã sản xuất các bộ dữ liệu về phúc lợi ở mọi khu vực quốc hội Hoa Kỳ. Mỗi năm, nhóm của anh hỏi hơn 100.000 người một loạt câu hỏi về thể chất, xã hội và tài chính của họ như liệu họ có hút thuốc hay mắc bệnh tiểu đường, họ có cảm thấy an toàn về mặt kinh tế không, họ có quan hệ yêu đương hay không, và mức độ họ thích những gì họ làm mỗi ngày như thế nào. Trong một thời gian, các kết quả đã được đóng gói cho các nhà lãnh đạo chính trị trên cơ sở huyện, với hy vọng có được các đại diện tham gia. “Chúng tôi đã không thành công trong việc khơi gợi sự quan tâm của họ” Witters chia sẻ. Nhóm của ông đã ngừng hoạt động của quốc hội cho dự án của họ. “Thẳng thắn mà nói, thật không đáng để dính vào rắc rối”.

Carol Graham, một nhà kinh tế tại Viện Brookings (Brookings Institution) chuyên nghiên cứu về hạnh phúc, nói với tôi rằng, trong số các nhà kinh tế chính thống, nếu bạn nói về ‘tổng hạnh phúc quốc gia, thì bạn chỉ nhận được 1 lần mất cơ hội thôi”.

Nếu ý tưởng thay đổi chính sách để tạo ra hạnh phúc lớn hơn dường như không thể thực hiện được hoặc thậm chí hơi nham hiểm, theo một cách thức kỹ thuật xã hội, hãy nghĩ lại thời kỳ của béo phì. Cách đây hơn một thế kỷ, đất nước đã ra khỏi thời đại vang son (Gilded Age), một thời kỳ mà, vì lý do chính đáng, thường được so sánh với những “ông trùm cướp bóc” (robber barons) giàu có nhất của chúng ta đang tích lũy nhiều của cải với tốc độ nhanh chóng; khoảng cách giàu nghèo ngày càng mở rộng. Từ quan điểm của các số liệu kinh tế điển hình, mọi thứ đang diễn ra sôi nổi, với GDP và tiền lương đều tăng nhanh, nhưng tình trạng bất ổn ở phần lớn đất nước và số lượng chẩn đoán suy nhược thần kinh cho thấy tình trạng khỏe mạnh cũng không tốt hơn. Ở miền Nam, các kế hoạch Trùng tu đã bị bỏ hoang, khiến người da đen dễ bị khủng bố bởi người da trắng. Ở New York, tờ Times đưa tin rằng các vụ đánh bom đã xảy ra hàng tháng, công việc của những kẻ cực đoan không bị ngăn cản này là đang tìm cách phá vỡ quyền lực tư bản. Năm 1901, Leon Czolgosz, một người vô chính phủ và cựu công nhân thép, đã ám sát Tổng thống William McKinley.

Phong trào tiến bộ được tạo ra từ những điều kiện đó. Trong các chính sách soạn thảo, Progressive (tạm dịch: những người theo chủ nghĩa tiến bộ) đã tìm kiếm sự thịnh vượng có thể được chia sẻ theo kiểu hình thứ công bằng - một thứ mà chúng ta bây giờ biết là chìa khóa cho sự thịnh vượng xã hội. Họ đã chiến đấu với quyền lao động trẻ em và độc quyền công nghiệp, tạo ra luật lương tối thiểu và thông qua Sửa đổi thứ 16, cho phép chính phủ liên bang thu thuế thu nhập. “Các công viên quốc gia đã được tạo ra khá nhiều để cung cấp cho những người suy nhược thần kinh được hòa mình vào thiên nhiên và được chữa lành”, ông Beck viết. Người Mỹ cũng có sân chơi và không gian cộng đồng khác giúp trẻ em phát triển.

Mục tiêu của sự tiến bộ của việc sử dụng chính phủ để phục vụ phúc lợi cá nhân và xã hội được minh họa trong công việc của John Dewey, nhà cải cách giáo dục có tầm ảnh hưởng. Trong một trường thí nghiệm do ông tạo ra tại Đại học Chicago, Dewey khuyến khích sinh viên hợp tác và xem lớp học của họ như những xã hội công dân nhỏ bé. Vào thời điểm lớp học bao gồm chủ yếu là việc sao chép bài học, Dewey khao khát việc dạy cho trẻ em những giá trị dân chủ -  bằng cách hát cùng nhau, học tập cách len trở thành vải và nấu ăn trong một “nhà bếp bận rộn”, đầy ắp “năng lượng sôi nổi” .Trong cuốn sách nhà trường và Xã hội (In The School and Society) (1900), Dewey định nghĩa một xã hội là “một số người được giữ cùng nhau bởi vì họ đang làm việc theo các đường lối chung, theo tinh thần chung, và có liên quan đến các mục đích chung”. Anh ấy nói tiếp “ Lý do triệt để trường học không thể tự tổ chức như một đơn vị xã hội tự nhiên là vì chỉ có yếu tố hoạt động chung và sản xuất này là không có .”

Về mặt kinh tế, tăng trưởng chỉ có giá trị nếu nó cải thiện cuộc sống của mọi người.

Có một điều tối kỵ của thời đại tiến bộ -  đối với những người cải cách tầng lớp trung lưu thường áp dụng thái độ bảo trợ đối với người nghèo; từ trong lòng nhiệt thành của mình để thoát khỏi tham nhũng trong các cuộc bầu cử, những người tiến bộ da trắng, người bản địa đã lật đổ những bộ máy chính trị là một trong số ít những người nhập cư đạt được quyền lực; họ ủng hộ các bài kiểm tra xóa mù chữ làm mất lòng các cử tri da đen; và nhiều ưu sinh học được hỗ trợ, giúp hợp pháp hóa việc triệt sản bắt buộc đối với hàng chục ngàn người dân “không phù hợp”. Các tệ nạn được thực hiện dưới danh nghĩa cải thiện xã hội sẽ nhắc nhở chúng ta rằng tiếng nói của những người dễ bị tổn thương nhất phải luôn được lắng nghe khi xây dựng chính sách hướng đến việc làm cho mọi người sống tốt hơn.

Tuy nhiên, vẫn có một bài học quý giá mà chúng ta có thể rút ra từ những người theo chủ nghĩa tiến bộ, người đã định hình các thể chế Mỹ theo cách nhằm nâng cao ý thức của người dân về sự hài lòng: trên thực tế, vai trò của chính phủ là thúc đẩy sự thịnh vượng của công dân. Về mặt kinh tế, tăng trưởng chỉ có giá trị nếu nó cải thiện cuộc sống của mọi người.

Với ý định định hình lại chính sách kinh tế, các nhà nghiên cứu hiện đang nhận được câu trả lời về “những gì khiến chúng ta hài lòng”. Kết quả tiết lộ rằng, trong một số trường hợp, tiền có thể mua được hạnh phúc. “Cảm xúc hàng ngày đi đôi  với thu nhập lên tới khoảng 80.000 đô la một năm”, ông Witters nói với tôi. Đối với bất kỳ hộ gia đình nào, khi bạn vượt qua thời điểm đó, xác suất cảm xúc tích cực hàng ngày không cao hơn và xác suất buồn không thấp hơn. Anh ấy tiếp tục, trên thang điểm tự neo, sự hài lòng tăng lên vô hạn cùng với thu nhập, mặc dù đối với người giàu, cần nhiều tiền hơn để đi lên một bậc so với người nghèo.

Đối với những người đang gặp khó khăn về tài chính, tăng thu nhập tương đối nhỏ có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong phúc lợi. Tiền không chỉ đơn thuần giúp họ đủ khả năng chi trả những thứ họ cần, nó giúp xóa bỏ một số áp lực tâm lý của nghèo đói.” Nếu bạn nhìn vào mức thấp của thị trường lao động, mọi người sẽ đối phó với hàng tấn căng thẳng hàng ngày bởi vì mọi thứ đều không thể đoán trước được”, ông Graham Graham nói.-  Không chắc chắn về - khả năng mất việc làm theo giờ của bạn nếu bạn phải bỏ qua một ngày để chăm sóc một đứa trẻ bị bệnh, nỗi sợ rằng chiếc xe của bạn có thể bị hỏng trong một thị trấn không có phương tiện giao thông công cộng làm hao mòn cảm giác hạnh phúc. Một nghiên cứu gần đây được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu tại Princeton và Trung tâm Kinh tế Hành vi Busara ở Nairobi cho thấy, khi công nhân ở Kenya có bảo hiểm y tế, mức độ căng thẳng và từ báo cáo bản thân (self-reported) hormone cortisol (hormon chống stress) của họ đã giảm xuống- chìa khóa ở đây không phải là tiền, mà là sự an tâm mà bảo hiểm cung cấp. 

Ngày nay, chúng ta thấy rằng phần lớn cơ sở hạ tầng xã hội hiện tại của Mỹ đang bị tấn công. Các trường công lập tập trung vào cạnh tranh, thành tích cá nhân dựa trên các bài kiểm tra tiêu chuẩn. Các dịch vụ cơ bản của thành phố như cung cấp nước có thể được chuyển cho các công ty tư nhân dưới danh nghĩa hiệu quả. Chính quyền Trump đang nỗ lực để làm cho việc khoan dầu khí dễ dàng hơn trong các công viên quốc gia của chúng ta, và làm cho các công viên giống như các công ty tư nhân hơn, với phí vào cửa.

Nếu Hoa Kỳ muốn trở nên nghiêm túc trong việc theo đuổi phúc lợi là mục tiêu cuối cùng của sự tiến bộ kinh tế, thì đây là những bản thiết kế.

Ngoài chính phủ, các công ty có thể thực hiện các bước để cải thiện phúc lợi cho nhân viên của họ. Mùa xuân này, Perpetual Guardian, một công ty lập kế hoạch bất động sản ở New Zealand, đã thực hiện một thử nghiệm kéo dài hai tháng, trong đó công ty đã  giảm thời gian làm việc một ngày một tuần mà không cắt giảm lương. Khi các nhà nghiên cứu từ Trường Kinh doanh Đại học Auckland và Đại học Công nghệ Auckland khảo sát nhân viên, họ thấy rằng sự hài lòng của nhân viên được cải thiện, họ báo cáo cân bằng cuộc sống công việc tốt hơn và chủ yếu, mọi người nói chung có năng suất cao hơn. Công ty hiện đang xem xét việc việc thay đổi này là vĩnh viễn. Costco, luôn xếp hạng cao trong danh sách những nơi làm việc tốt nhất, có xu hướng đưa ra mức lương và lợi ích tốt hơn so với các đối thủ bán lẻ và nhằm mục đích trao quyền cho nhân viên nói lên mối quan ngại của họ với các nhà lãnh đạo công ty.

Nếu Hoa Kỳ muốn trở nên nghiêm túc trong việc theo đuổi phúc lợi là mục tiêu cuối cùng của sự tiến bộ kinh tế, thì đây là những bản thiết kế. Một báo cáo được công bố đầu năm nay bởi Hội đồng Hạnh phúc Toàn cầu, một hiệp hội của các học giả và các nhà thực hành chính sách có trụ sở tại Dubai, liệt kê các chương trình đã thúc đẩy sự thịnh vượng ở các nước trên thế giới. Vương quốc Anh và Chile cung cấp liệu pháp cho những người bị trầm cảm và lo lắng. Quito, Ecuador, đã tạo ra một hệ thống báo cáo quấy rối tình dục trên hệ thống giao thông thành phố bằng văn bản. Bhutan, như một phần trong nỗ lực thực hiện nghị quyết hiến pháp của mình, đã giới thiệu đào tạo xã hội và cảm xúc trong trường học; một nghiên cứu cho thấy chương trình này đã dẫn đến các báo cáo cao hơn về phúc lợi và điểm số cao hơn trong các kỳ thi.

Bhutan, nơi vẫn còn nghèo, chưa thực sự tìm thấy một chìa khóa ma thuật để đạt được phúc lợi rộng rãi. Trong bảng xếp hạng các quốc gia hạnh phúc gần đây nhất của Liên Hợp Quốc, những nơi giàu có như Phần Lan và Na Uy đứng đầu danh sách, trong khi Bhutan đứng thứ 97 trong số 156. (Hoa Kỳ là số 18.) Để khuôn khổ hạnh phúc thành công, cần phải có tiền ở nền tảng. Một nghiên cứu năm 2012 sử dụng bộ dữ liệu quốc tế từ Gallup cho thấy công dân của các quốc gia có chính sách thuế lũy tiến, đầu tư vào các dịch vụ công cộng (giáo dục, giao thông vận tải) có kinh nghiệm tốt hơn. Sự thật, Graham nói, là có rất nhiều nhà lãnh đạo chính trị có thể làm điều đó sẽ cải thiện con người, sống cuộc sống từ việc tạo ra nhiều không gian xanh hơn để cung cấp quyền truy cập tốt hơn vào chăm sóc sức khỏe để làm cho các dịch vụ công trở nên đáng tin cậy hơn. Rắc rối, đặc biệt là trong Chính quyền Trump, là họ không thích làm việc đó. “Không chắc chắn và sức khỏe xấu rất khủng khiếp”, cô nói. “Chính phủ nắm quyền lực đang làm một công việc tuyệt vời để làm cho nó tồi tệ hơn.”

 

Nguồn : SAGA.VN
Minh Đặng
Minh Đặng

Saga App

Saga App