Nền Kinh Tế Có Thực Sự Cần Phải Tiếp Tục Phát Triển Nhiều Không?

Nga Dương
18/03/2020 - 10:00 1630     0

Đặt câu hỏi cho một vấn đề chính thống và cơ bản.

Hầu hết mọi thứ không phát triển mãi mãi. Nếu một người cứ tiếp tục lớn lên trong suốt cả cuộc đời , anh ấy sẽ trở nên khổng lồ và có lẽ sẽ bị diệt vong (hoặc thống trị thế giới). Tuy nhiên, hầu hết các nhà kinh tế đồng tình với ý tưởng rằng: nền kinh tế cần phải luôn luôn phát triển với tốc độ cao, vì lợi ích của đất nước và nhân dân.

Như chúng ta đã biết, sự tăng trưởng của tổng sản phẩm quốc nội (GDP), việc đo lường hàng hóa và dịch vụ được sản xuất trong một nền kinh tế hàng năm là điều cần thiết cho sự ổn định và thịnh vượng của một quốc gia. Theo các nhà kinh tế, sự tăng trưởng của mỗi thời kỳ sau sẽ tốt hơn cho sự tăng trưởng thời kỳ trước. Nhà kinh tế Tây Bắc Robert Gordon còn nói "nền kinh tế càng tăng trưởng sẽ càng trở nên tốt hơn." 

Nhưng một số nhà kinh tế hiện đang thách thức quan điểm đó, cho rằng việc tập trung vào các biện pháp hạnh phúc khác hơn là tăng trưởng có ý nghĩa hơn. Xét cho cùng, mặc dù tốc độ tăng trưởng trung bình 3% trong 60 năm qua (mức tăng trưởng khá mạnh), vẫn còn 43 triệu người Mỹ sống trong nghèo đói, và hầu hết tiền lương của người dân về cơ bản không thay đổi so với thời cuối chính quyền Reagan. Trên thực tế, thu nhập trung bình của các hộ gia đình năm 2014 thấp hơn 4% so với năm 2000, mặc dù đây là mức tăng trưởng kinh tế tích cực trong tất cả các năm - trừ hai năm trong khoảng thời gian đó. Trong nửa thế kỷ, các quốc gia phát triển đã tập trung vào cách làm cho nền kinh tế của họ phát triển nhanh hơn, hy vọng rằng sự tăng trưởng mạnh mẽ sẽ cải thiện cuộc sống cho tất cả dân số của họ. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu tăng trưởng không phải là chìa khóa để nâng cao mức sống cho toàn xã hội?

“Nhiều người trong chúng ta nghĩ rằng, chúng ta sẽ được hưởng lợi từ cách tiếp cận đa chiều, nắm bắt những điều mọi người quan tâm”, trích lời của Michael Spence, người được giải thưởng Nobel, cũng là giáo sư danh dự tại Stanford, nói với tôi.”Sự thiếu sót từ tăng trưởng bao gồm nhiều thứ: sức khỏe, khía cạnh phân phối của mô hình tăng trưởng, cảm giác an toàn, các quyền tự do khác nhau,..., v.v.”

Spence và những người khác dù đồng ý với anh ta, nhưng cũng không hề nói rằng nền kinh tế nên ngừng tăng trưởng hoặc thậm chí cần thu hẹp (mặc dù có một nhóm người tin điều đó). Thay vào đó, những gì họ đang tranh luận là có thể phát triển kinh tế lành mạnh hơn, nhưng chấp nhận tốc độ tăng trưởng chậm hơn. Đó vẫn là một điều tích cực, trong khi ưu tiên các chính sách giải quyết những điều như bất bình đẳng và tiếp cận các dịch vụ. Ý tưởng này được thừa nhận có phần hoang đường, nhưng khi đưa ra phân tích nghiêm túc, nó có thể làm sáng tỏ những thiếu sót của phương pháp tăng trưởng hiện nay.

Tối đa hóa tăng trưởng kinh tế không  những không giúp được gì cho người dân, mà công cuộc chạy đua GDP này còn mang tới một cái giá rất đắt, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hàng triệu người. Ví dụ, các công ty thường nói rằng họ có thể phát triển nhanh hơn và sản xuất nhiều hơn khi có ít quy định hơn, nhưng chính việc nới lỏng các quy định đó cũng có thể dẫn đến thực trạng ô nhiễm và xảy ra tai nạn nhiều hơn trong các nhà máy. Thêm nữa, các chính sách có thể cần thiết cho sự tồn tại lâu dài của đất nước, vì chúng kiểm soát GDP. Ví dụ, những người bảo thủ còn chỉ trích các hiệp định khí hậu vì họ nói rằng việc cắt giảm khí nhà kính sẽ làm giảm GDP đi hàng nghìn tỷ đô la. “Việc theo đuổi xu hướng tăng trưởng có thể khá nguy hiểm”, theo PeterVictor, một nhà kinh tế kiêm nhà khoa học môi trường tại Đại học York chia sẻ với tôi.

Victor, Spence và các nhà kinh tế khác đã bắt đầu suy nghĩ về một xã hội không quá ám ảnh về sự tăng trưởng sẽ như thế nào. Nó có thể xảy ra lắm, họ cho là như vậy, một quốc gia vẫn có thể lớn mạnh dù tốc độ tăng trưởng bị trễ một chút. Công dân nước đó sẽ làm việc trong một môi trường an toàn, hài lòng mà vẫn hoàn thành những mục tiêu đề ra. Điều đó cũng có nghĩa giúp cho người công nhân chỉ phải làm việc vài giờ mỗi ngày, tiêu thụ ít tài nguyên hơn và dành nhiều thời gian cho gia đình hơn. Một đất nước như vậy, thật là lý tưởng cho bất kỳ công dân nào sinh sống!

* * *

Chính trong những ngày đen tối nhất của cuộc Đại suy thoái, ý tưởng đo lường tổng sản lượng đã xuất hiện. Sau khi một nhóm các chuyên gia kinh tế được triệu tập tới một phiên điều trần quốc hội, họ đã chẳng thể trả lời các câu hỏi cơ bản về tình trạng hiện tại của nền kinh tế, Bộ Thương mại đã giao cho nhà kinh tế Simon Kuznets nhiệm vụ tạo ra một hệ thống giải thích những gì đang diễn ra trong nền kinh tế quốc gia. Hệ thống do ông thiết kế, đo lường sản lượng sản xuất của mọi người, thứ mà ngày nay chúng ta gọi là tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Nó đã giúp xác định chính sách kinh tế trong Thế chiến II và sau đó, các nhà hoạch định chính sách tin chắc rằng một quốc gia tiếp tục tăng trưởng sản xuất và tiêu thụ mạnh hàng hóa là một đất nước mà tất cả cư dân ở đó thịnh vượng. Tuy nhiên, Kuznets vẫn hoài nghi về việc sử dụng công trình của mình để đánh giá sự thành công của một quốc gia. “Phúc lợi của một quốc gia khó có thể được suy ra từ một phép đo thu nhập quốc dân”, ông ấy đã viết như vậy vào năm 1934.

Thật vậy, GDP đo lường hoạt động trong nền kinh tế, nhưng chẳng thể biết được liệu những hoạt động đó có thực sự tốt cho xã hội hay không. Chỉ việc đi lại cũng có thể khiến GDP tăng, vì mọi người đều cần sử dụng xăng dầu để làm nguyên liệu. Nhưng nó không hề mang lại chút lợi ích xã hội nào, mà còn gây ra những hậu quả tiêu cực, như ô nhiễm và sự bực tức, những điều đó hoàn toàn không xuất hiện trong chỉ số GDP. Các nhà phân tích cho biết, vụ nổ giàn khoan dầu BP, đã giết chết 11 người và sự cố tràn dầu sau đó đã làm rò rỉ 3 triệu thùng dầu vào vùng Vịnh, thực sự đã giúp tăng GDP vì số tiền đã bỏ ra để làm sạch nó.

Trong nửa thế kỷ qua, các nhà hoạch định chính sách có thể đã tập trung vào tăng trưởng kinh tế hơn cả, nhưng thế kỷ tiếp theo có thể là lúc mọi người bớt ám ảnh về công việc của họ và lợi nhuận của các công ty. Thay vào đó, một quốc gia có thể tập trung vào việc đo lường sức khỏe hoặc hạnh phúc của người dân, thay vì những gì họ đang sản xuất. Đây là một chiến thuật mà ông David Cameron đã thực hiện vào năm 2010 khi ông nói rằng đã đến lúc, cần tập trung vào nhiều thứ hơn là GDP; ông muốn nước Anh phải xem xét tình trạng chung của đất nước. Vương quốc Anh đã công bố một cuộc khảo sát về sức khỏe quốc gia nhằm đo lường các yếu tố như mức độ hạnh phúc và lo lắng của người dân, mức độ hài lòng của họ theo thang điểm từ 1 đến 10, và tỷ lệ họ cảm thấy rằng những gì họ làm với cuộc sống của họ là đáng giá.

Theo Victor, một nền kinh tế không tập trung vào tăng trưởng có thể là nơi mà mọi người không cần phải làm việc nhiều giờ. Rốt cuộc, công nhân đã có năng suất cao hơn trong vài thập kỷ qua, vì vậy, nếu tăng trưởng GDP được ưu tiên ít hơn, một xã hội có thể sử dụng lợi ích của sản xuất công nghệ để giảm giờ làm việc, trong khi có cùng một khối lượng sản xuất. Điều này sẽ cho phép mọi người dành nhiều thời gian hơn cho gia đình hoặc tham gia vào các hoạt động giải trí nhiều hơn, mà người Mỹ nói rằng họ ngày càng không có thời gian.

Một nền kinh tế mới cũng có thể tập trung nhiều hơn vào sức khỏe của môi trường. Trong khi chính phủ đưa ra các chính sách thể hiện các giá trị khác, như bảo vệ môi trường, các chính sách đó thường được cho là có liên quan trực tiếp tới sự tăng trưởng kinh tế, thay vì được xem là phù hợp với một loạt các mục tiêu liên quan đến sự đánh đổi. Xét cho cùng, tăng trưởng phụ thuộc vào các quốc gia sản xuất ngày càng nhiều hàng hóa, thường sử dụng tài nguyên thiên nhiên để làm như vậy. Một nền kinh tế tập trung vào sức khỏe môi trường hơn là tăng trưởng GDP có thể đo lường các tài nguyên mà nó đang tiêu thụ như gỗ, ví dụ, và đảm bảo rằng nó không khai thác chúng với tốc độ nhanh hơn khả năng tái sinh. O'Neill, người cũng là nhà kinh tế trưởng tại trung tâm vì sự tiến bộ của nền kinh tế nhà nước ổn định, đã ủng hộ cho việc tăng trưởng tiêu dùng để giữ nhân viên làm việc trong 50 năm qua. Đó là một nền kinh tế tiêu thụ nguyên liệu ở cùng mức mà chúng có thể được thay thế.

Thay đổi phần trăm hàng năm trong GDP, 1970-2015

Các nhà kinh tế thường nói rằng nếu không tăng trưởng thì sẽ không thể giải quyết được tình hình bất bình đẳng thu nhập. Càng nhiều hoạt động kinh tế được tạo ra, họ nói, thì càng có nhiều người phải chuyển lên các nấc thang kinh tế và thực hiện hết khả năng của họ. “Tăng trưởng có lợi cho chế độ nhân tài”, ông Marshall Steinbaum, một chuyên gia kinh tế tại Viện Roosevelt, nói với tôi như vậy. “Trong một thế giới tăng trưởng cao, tương lai giàu có hơn quá khứ”.

Nhưng ngay cả khi đạt được sự tăng trưởng, không có gì đảm bảo rằng bất bình đẳng sẽ làm giảm tình trạng trên thực tế, vấn đề hiện tại của nền kinh tế là sự bất bình đẳng gia tăng. Và các đề xuất để giải quyết bất bình đẳng, chẳng hạn như tăng thuế đối với người giàu, thường được kết hợp bởi vì một số nhà kinh tế nói rằng các quy định như vậy có thể làm giảm tăng trưởng kinh tế. Nếu tăng trưởng ít hơn một mệnh lệnh, các nhà hoạch định chính sách có thể ưu tiên các chính sách phân phối nhiều hơn nền kinh tế hiện tại, O’Neill chia sẻ. Điều đó có nghĩa là tăng thuế đối với người giàu, hoặc tăng tín dụng thuế cho người nghèo hoặc tầng lớp trung lưu. Việc phân phối lại có thể đạt được bằng cách cung cấp cơ hội việc làm hoặc giáo dục tốt hơn cho những người thiệt thòi, mà không phải lo lắng về những nhược điểm của chi tiêu chính phủ. Nó cũng có nghĩa là cung cấp một thu nhập cơ bản cho người nghèo, điều mà thành phố Utrecht của Hà Lan sắp thử nghiệm. “Các mô hình tăng trưởng hiện tại không tạo ra sự chia đều được về thu nhập, sự giàu có, chất lượng công việc”, Spence, giáo sư đại học Stanford, đã viết trong một email. “Nếu những vấn đề này được giải quyết một cách hiệu quả (rất khó để thực hiện) thì có lẽ chúng ta sẽ rất vui với mức tăng trưởng tương đối thấp hơn”.

Các nhà kinh tế hiện đại cũng nói rằng nền kinh tế của một quốc gia cần phải phát triển để cung cấp nhiều dịch vụ công hơn cho dân số của mình. Nếu không có sự tăng trưởng, nhà kinh tế học Tây Bắc Gordon cho rằng, nếu nước này muốn thêm các chương trình đó vào ngân sách hiện tại, họ sẽ phải cắt giảm một số thứ khác hoặc tăng thuế. “Ở đây, luôn luôn có nhu cầu về nhiều dịch vụ hơn, cho dù có tăng trưởng hay không. Tăng trưởng mang đến cho bạn nguồn tài chính để chi trả cho nó”, ông Gordon nói. Điều này cũng áp dụng cho việc chi trả Bảo hiểm xã hội và chương trình Bảo hiểm sức khỏe, được tài trợ thông qua thuế. Khi dân số già đi và nhiều người nhận được chế độ An sinh xã hội, thì nền kinh tế sẽ cần phát triển để có thể chi trả lợi ích của họ, ông nói. Tất nhiên, điều này xảy ra khi giả định rằng đất nước có một hệ thống chính trị có thể đánh thuế người dân một cách thỏa đáng.

Tuy nhiên, miễn là nền kinh tế tăng trưởng với cùng tốc độ dân số, nó có thể tiếp tục trả tiền cho các chương trình như “dạy học vì cộng đồng Pre-K”. (Trong năm 2015, dân số Hoa Kỳ đã tăng 0,8%.) Làm như vậy có thể có nghĩa là chuyển đô la từ các khu vực khác hoặc tăng thuế. Các quốc gia cũng có thể thiết kế lại cách họ tài trợ cho các chương trình lương hưu để họ không phụ thuộc vào nền kinh tế không ngừng mở rộng. Tương lai của các chương trình như An sinh xã hội, trong đó lợi ích cho thế hệ cũ được tài trợ bởi các khoản thanh toán của thế hệ trẻ lớn hơn, vốn đã rất khó khăn. Việc thiết kế lại các chương trình như vậy cho một nền kinh tế không phát triển quá nhanh chóng là hoàn toàn có thể, Victor nói. Sau khi mức tăng trưởng kinh tế chậm lại từ 4% xuống còn 2%, Thụy Điển đã thiết kế lại điều khoản lương hưu dựa trên nhà nước vào năm 1998, ví dụ, yêu cầu người lao động đóng góp nhất định, thay vì chỉ hứa hẹn cho họ lợi ích. Với chế độ An sinh xã hội, “đây không phải vì thiếu sự tăng trưởng mà dẫn đến việc thiếu kinh phí; mà đó là vì thiếu sự ưu tiên.”

* * *

Đối với hầu hết các nhà kinh tế, ý tưởng tập trung vào một thứ gì đó ngoài tăng trưởng GDP là điều kì lạ. Nhưng các quốc gia phát triển có thể phải bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc hơn về ý tưởng này. Vì thực tế đơn giản, là tăng trưởng kinh tế đã thâm hụt từ suy thoái kinh tế, và không ai chắc chắn phải làm gì với nó. Mặc dù Cục phân tích kinh tế cho biết vào tháng 10, GDP đã tăng 2,9% trong quý ba, nhưng nó đã tăng với tốc độ khoảng 1% trong ba quý trước. Các nhà kinh tế học không hiểu tại sao tốc độ tăng trưởng lại chậm lại nhiều như vậy. Steinbaum, thuộc Viện Roosevelt, nói với tôi rằng các nhà kinh tế không thể thực sự chắc chắn chính xác điều gì đã gây ra sự tăng trưởng, hay sự giảm tốc ấy. “Các nhà kinh tế học đã quyết định từ lâu, rằng họ có thể giải thích về sự tăng trưởng”, anh ấy nói với tôi. “Rất nhiều người nghĩ rằng họ biết những gì gây ra sự tăng trưởng, nhưng thực tế không ai biết cả”.

Điều đó có nghĩa là đất nước có thể phải suy nghĩ về một nền kinh tế không tăng trưởng nhanh chóng, hoặc tất cả, cho dù các nhà kinh tế muốn hay không.

Để chắc chắn, đây không phải là một đề xuất thực tế cho thế giới đang phát triển, nơi cần tăng trưởng nhiều hơn để giúp mọi người thoát khỏi đói nghèo và cải thiện mức sống. Nhưng trong thế giới phát triển, nơi mà quy mô của các nền kinh tế đã khá lớn, lại có những giá trị bên cạnh sự tăng trưởng cần xem xét.

Đây không phải là lần đầu tiên ý tưởng này được ủng hộ ở Đại Tây Dương. Trong một bài viết năm 1995, “Nếu GDP tăng, thì tại sao nước Mỹ lại đi xuống?” Cliff Clifford Cobb, Ted Halstead, và Jonathan Rowe lập luận rằng, đã đến lúc triển khai các chỉ số tiến bộ mới. GDP lấy đi môi trường sống tự nhiên và coi nó như là một lợi ích kinh tế. Nó che giấu công việc quan trọng - như những bà mẹ nuôi con tại nhà - và đánh dấu nó là không quan trọng, vì không có tiền để trao đổi.“Chúng tôi có thể chứng kiến ​​những trận chiến mở màn trong một loại chính trị mới, thứ sẽ đặt ra những câu hỏi cơ bản về tăng trưởng”, họ chia sẻ. Những trận chiến như vậy đã không xuất hiện sau bài báo này, vào những ngày cuối của những năm 1990, khi nền kinh tế đang bùng nổ và ít người muốn đặt câu hỏi về GDP đang tăng trưởng với tốc độ hơn 4%/năm. Bây giờ, sự tăng trưởng như vậy đã suy yếu, những tình cảnh như vậy có thể lại xảy ra một lần nữa.

Nguồn : THEO SAGA.VN
Nga Dương
Nga Dương

Saga App

Saga App