Blockchain Có Ý Nghĩa Như Thế Nào Đối Với Nền Kinh Tế Chia Sẻ?

Linh Cao
18/12/2018 - 07:00 771     0

Trong hơn 20 năm qua, nền kinh tế đã dần dần rời xa mô hình truyền thống của các tổ chức tập trung, nơi các doanh nghiệp lớn thường có vị trí thống trị, chịu trách nhiệm cung cấp dịch vụ cho một nhóm người tiêu dùng thụ động. Ngày nay chúng ta đang hướng tới một mô hình mới nhờ vào sự tăng trưởng về số lượng của các tổ chức phi tập trung, nơi những doanh nghiệp lớn chịu trách nhiệm tổng hợp các nguồn lực của nhiều người để cung cấp dịch vụ cho một nhóm người tiêu dùng chủ động hơn.

Vấn đề đối với mô hình này là trong hầu hết các trường hợp, giá trị được tạo ra bởi đám đông không được phân phối lại đồng đều cho tất cả những ai đã tham gia vào việc sản xuất giá trị. Tất cả lợi nhuận đều được nắm giữ bởi những bên trung gian khổng lồ vận hành nền tảng. Gần đây, một công nghệ mới đã nổi lên có thể làm thay đổi sự mất cân đối này. Blockchain tạo điều kiện cho việc trao đổi giá trị một cách an toàn và phi tập trung, mà không cần một người đứng ra làm trung gian.

 

Hãy nhìn vào phương thức hoạt động của những gã khổng lồ trong lĩnh vực Internet hiện nay như Google, Facebook, Twitter, Uber hoặc Airbnb, bạn sẽ nhận thấy họ có một điểm chung: Tất cả đều dựa vào đóng góp của người dùng như một phương tiện để tạo ra giá trị trong nền tảng của mình. Trong hơn 20 năm qua, nền kinh tế đã dần dần rời xa mô hình truyền thống của các tổ chức tập trung, nơi các doanh nghiệp lớn thường có vị trí thống trị, chịu trách nhiệm cung cấp dịch vụ cho một nhóm người tiêu dùng thụ động. Ngày nay chúng ta đang hướng tới một mô hình mới nhờ vào sự tăng trưởng về số lượng của các tổ chức phi tập trung, nơi những doanh nghiệp lớn chịu trách nhiệm tổng hợp các nguồn lực của nhiều người để cung cấp dịch vụ cho một nhóm người tiêu dùng chủ động hơn. Thay đổi này đánh dấu sự ra đời một thế hệ mới - thế hệ của các tổ chức "phi vật chất hóa" mà không có các yêu cầu về văn phòng, tài sản, hoặc thậm chí là nhân viên.

Vấn đề đối với mô hình này là trong hầu hết các trường hợp, giá trị được tạo ra bởi đám đông không được phân phối lại đồng đều cho tất cả những ai đã tham gia vào việc sản xuất giá trị. Tất cả lợi nhuận đều được nắm giữ bởi những bên trung gian khổng lồ vận hành nền tảng.

Gần đây, một công nghệ mới đã nổi lên có thể làm thay đổi sự mất cân đối này. Blockchain tạo điều kiện cho việc trao đổi giá trị một cách an toàn và phi tập trung, mà không cần một người đứng ra làm trung gian.

Cách hoạt động của Blockchain

Dưới đây là năm nguyên tắc cơ bản của công nghệ này.

1. Cơ sở dữ liệu phân tán

Mỗi một thành viên trong khối blockchain có quyền truy cập vào toàn bộ cơ sở dữ liệu và lịch sử hoàn chỉnh của nó. Không một bên riêng lẻ nào kiểm soát dữ liệu hoặc thông tin. Mỗi bên có thể trực tiếp tự xác minh hồ sơ của các đối tác giao dịch mà không cần trung gian.

2. Truyền ngang hàng

Giao dịch diễn ra trực tiếp giữa các bên thay vì qua đơn vị trung gian.

Mỗi node (node là điểm giao nhau hoặc một kết nối với mạng lưới) lưu trữ và chuyển tiếp thông tin đến tất cả các node khác.

3. Minh bạch với bút danh

Mọi giao dịch và giá trị liên quan được hiển thị cho bất kỳ ai có quyền truy cập vào hệ thống. Mỗi node hoặc người dùng trên một blockchain có một địa chỉ 30 ký tự bao gồm chữ và số duy nhất để xác định. Người dùng có thể chọn ẩn danh hoặc cung cấp bằng chứng về danh tính của họ cho người khác. Giao dịch xảy ra giữa các địa chỉ blockchain.

4. Không thể thu hồi hồ sơ

Khi một giao dịch được nhập vào cơ sở dữ liệu và các tài khoản được cập nhật, thì mọi hồ sơ giao dịch đều không thể thay đổi được, bởi vì chúng liên kết với các hồ sơ giao dịch đến trước chúng (đó là lí do vì sao chúng được gọi là "chuỗi"). Các thuật toán và phương pháp tính toán khác nhau được triển khai để đảm bảo rằng hồ sơ giao dịch trên cơ sở dữ liệu là vĩnh viễn, được sắp xếp theo thứ tự thời gian và có sẵn cho tất cả thành viên khác trong mạng lưới.

5. Logic tính toán

Bản chất kỹ thuật số của sổ cái có nghĩa là các giao dịch blockchain có thể gắn với logic tính toán trong bản chất được lập trình. Vì vậy, người dùng có thể thiết lập các thuật toán và quy tắc tự động kích hoạt giao dịch giữa các node.

Tuy nhiên, khía cạnh mang tính cách mạng nhất của công nghệ blockchain là nó có thể chạy phần mềm một cách an toàn và phi tập trung. Với một blockchain, các ứng dụng phần mềm không còn cần phải triển khai trên một máy chủ tập trung: Chúng có thể được chạy trên một mạng ngang hàng mà không bị kiểm soát bởi bất kỳ một bên nào. Các ứng dụng dựa trên blockchain này có thể được sử dụng để điều phối hoạt động của một số lượng lớn các cá nhân, những người có thể tự tổ chức mà không cần sự trợ giúp của bên thứ ba. Công nghệ Blockchain cuối cùng là một phương tiện để các cá nhân phối hợp trong các hoạt động chung, tương tác trực tiếp với nhau, và tự quản trị một cách an toàn và phi tập trung hơn.

Đã có con số chính thức cho số lượng các ứng dụng được lập trình trên nền tảng công nghệ Blockchain. Ví dụ, Akasha, Steem.io, hoặc Synop, được phân phối cho các mạng xã hội được vận hành như Facebook, nhưng không có nền tảng tập trung. Thay vì dựa vào một tổ chức tập trung để quản lý mạng lưới và quy định nội dung nào sẽ được hiển thị cho ai (thường thông qua các thuật toán độc quyền không được tiết lộ công khai), các nền tảng này được chạy theo cách phi tập trung, tập hợp các nhóm khác nhau với node tương đương, phối hợp với nhau một cách độc quyền thông qua một bộ quy tắc dựa trên mã được lưu giữ trong một blockchain. Mọi người phải trả một khoản phí rất nhỏ để gửi tin nhắn vào mạng lưới, chi phí này sẽ được trả cho những người đóng góp vào việc duy trì và vận hành mạng lưới. Các cộng tác viên có thể kiếm lại khoản phí (cộng với khoản bồi thường bổ sung) khi các tin nhắn của họ được lan truyền trên mạng lưới và được các đồng nghiệp đánh giá tích cực.

Kinh doanh trong kỷ nguyên của Blockchain

Công nghệ đang chuyển đổi các giao dịch như thế nào?

Tương tự, OpenBazaar là một thị trường phi tập trung giống như eBay hay Amazon, nhưng hoạt động độc lập, không dựa vào bất kỳ nhà khai thác trung gian nào. Nền tảng này dựa trên công nghệ blockchain để đảm bảo rằng người mua và người bán có thể tương tác trực tiếp với nhau, mà không phải đi qua bất kỳ khâu trung gian nào. Ai cũng có thể tự do đăng ký một sản phẩm bất kỳ trên nền tảng này, hoạt động sẽ hiển thị cho tất cả người dùng được kết nối trong mạng lưới. Khi người mua đồng ý với giá của sản phẩm, tài khoản ký quỹ được tạo trên khối bitcoin yêu cầu hai trong số ba bên (nghĩa là bên mua, bên bán và bên phân xử thứ ba tiềm năng) đồng ý với số tiền được phát hành (một tài khoản được gọi là multisignature - chương trình chữ ký số cho phép nhóm người dùng ký một tài liệu). Khi người mua đã gửi thanh toán cho tài khoản, người bán sẽ giao sản phẩm; sau khi nhận được sản phẩm, người mua phát hành tiền từ tài khoản ký quỹ. Chỉ khi có vấn đề giữa hai bên thì hệ thống mới yêu cầu sự can thiệp của bên thứ ba (ví dụ: một trọng tài viên được chọn ngẫu nhiên) để quyết định có trả lại tiền cho người bán hay trả lại tiền cho người mua không.

Ngoài ra còn có các nền tảng đi chung xe phi tập trung, chẳng hạn như Lazooz hoặc ArcadeCity, hoạt động giống như Uber, nhưng không có nhà điều hành tập trung. Các nền tảng này được điều chỉnh bởi bộ mã được triển khai trên cơ sở hạ tầng dựa vào blockchain, được thiết kế để điều chỉnh các tương tác ngang hàng giữa tài xế và người dùng. Những nền tảng này dựa vào blockchain để thưởng cho các tài xế đóng góp cho nền tảng, với các mã thông báo được thiết kế đặc biệt đại diện cho một phần cổ phần trong nền tảng. Tài xế càng đóng góp nhiều vào mạng lưới, họ sẽ càng nhận được nhiều lợi ích từ sự thành công của nền tảng, và ảnh hưởng của họ trong việc quản trị tổ chức càng lớn.

Do đó, công nghệ Blockchain tạo điều kiện cho sự xuất hiện của các hình thức mới của những tổ chức không chỉ phi vật chất mà còn phi tập trung. Các tổ chức này - không có giám đốc, giám đốc điều hành, hoặc bất kỳ loại cấu trúc phân cấp nào - được quản lý một cách tập thể, bởi tất cả các cá nhân tương tác trên một blockchain. Như vậy, điều quan trọng là không nhầm lẫn chúng với mô hình truyền thống “crowd-sourcing” (mô hình tận dụng nguồn lực mới, sử dụng ưu thế của đám đông), nơi mọi người đóng góp cho nền tảng nhưng không được hưởng lợi từ sự thành công của nền tảng đó. Công nghệ Blockchain có thể hỗ trợ cho một hình thức của crowd-sourcing mà sự hợp tác diễn ra nhiều hơn- đôi khi được gọi là "hợp tác nền tảng" - nơi người dùng đủ điều kiện để vừa là người đóng góp vừa là cổ đông của nền tảng mà họ đóng góp. Và vì không có nhà điều hành trung gian, giá trị tạo ra trong các nền tảng này có thể được phân phối lại đồng đều hơn giữa những người đã đóng góp vào việc tạo ra giá trị.

Với cơ hội mới để tăng tính hợp tác này, chúng tôi hướng tới một nền kinh tế chia sẻ thực sự - một nền kinh tế không bị kiểm soát bởi một vài đơn vị trung gian lớn, mà được điều hành bởi người dân, cho người dân.

Bạn có thể nói, không có gì mới về điều này, - chúng ta chưa từng nghe về những lời hứa này trước đây sao? Việc triển khai chính thức của Internet có phải là cấp độ sân chơi cho các cá nhân và doanh nghiệp nhỏ cạnh tranh với những tập đoàn khổng lồ không? Tuy nhiên, thời gian trôi qua, hầu hết những lời hứa và ước mơ của những ngày internet sơ khai phai dần đi, khi các gã khổng lồ lớn được hình thành và nắm quyền kiểm soát cảnh quan kỹ thuật số của chúng ta.

Hôm nay chúng ta có một cơ hội mới để thực hiện những lời hứa này. Công nghệ Blockchain giúp cho việc thay thế mô hình của các tổ chức phân cấp từ trên xuống với một hệ thống phân phối, hợp tác từ dưới lên hoàn toàn có khả năng xảy ra. Sự chuyển đổi này có thể thay đổi cách phân phối của cải ở nơi đầu tiên, cho phép mọi người hợp tác, hướng tới việc tạo ra một lợi ích chung, đồng thời đảm bảo rằng mọi người sẽ được đền bù hợp lý cho những nỗ lực và đóng góp của mình.

Và không có điều gì nên được xem là hiển nhiên. Cũng như internet đã phát triển từ một cơ sở hạ tầng phi tập trung cao vào một hệ thống ngày càng tập trung chỉ có một vài nhà khai thác trực tuyến lớn, luôn có nguy cơ những gã khổng lồ cuối cùng cũng sẽ hình thành trong không gian blockchain. Chúng ta đã mất cơ hội đầu tiên với internet. Nếu chúng ta là một cộng đồng thực sự xem trọng giá trị của concept nền kinh tế chia sẻ, nơi các cá nhân làm công việc sẽ mang lại phần thưởng xứng đáng cho những nỗ lực của mình, tất cả chúng ta cần tham gia và thử nghiệm công nghệ nổi bật này để khám phá những cơ hội mới mà nó cung cấp, cũng như triển khai các ứng dụng lớn, thành công, hướng đến cộng đồng hơn, mà cho phép chúng ta chống lại sự hình thành của các gã khổng lồ trong blockchain.

Nguồn : Theo Saga.vn
Linh Cao