4 Bẫy Tâm Lý Sẽ Phá Hỏng Danh Mục Đầu Tư Của Bạn

08/10/2014 - 14:58 3667     0

Hầu hết mọi người đều nghĩ đầu tư là bộ môn nặng về toán học, nhưng thật ra vấn đề về con người cũng nhiều không kém vấn đề với những con số.

Để ứng phó với thực tế này, môn nghiên cứu tài chính hành vi đã xuất hiện nhằm phân tích liệu bao nhiêu người thì có thể ảnh hưởng đến các con số dễ thay đổi, những con số tạo nên thị trường. Những khám phá của họ đã đưa ra được nhiều kết quả sáng giá. Quan sát chung về tài chính hành vi đã chứng minh rằng: mặc dù thực hiện đầu tư với những ý định thông minh nhất, các nhà đầu tư thường lại là kẻ thù lớn nhất của chính họ. Bài viết này sẽ xem xét một số sai lầm thuộc vê tâm lý đã làm mất nhiều tiền bạc của các nhà đầu tư trong khoảng thời gian dài hoạt động.

Làm quen với tài chính hành vi

Nếu thị trường thật sự hiệu quả vậy tại sao vẫn có các vụ “bong bóng”? Tại sao các chiến lược đầu tư về cơ khí lại đột nhiên thất bại? Tại sao các chiến lược như trung hòa giá trị lại hiệu quả? Có một số những câu hỏi làm những người trong lĩnh vực tài chính hành vi – behavioral finance. Họ đã đưa ra nhiều lời giải thích, có thể rút lại như sau:

a) Mặc dù thị trường thường cố gắng hiệu quả hết mức có thể, nhưng các nhà đầu tư không thể tiên đoán chính xác tương lai - điều này đồng nghĩa thị trường luôn có các giai đoạn mơ hồ.

b) Yếu tố con người trên thị trường ngăn cản một thị trường hoàn hảo và làm tăng những diễn biến bất ngờ.

Chỉ số đầu tư

Thị trường trở nên bất ổn khi các nhà đầu tư đổ tiền vào dựa vào một ít số liệu từ tài chính và dự đoán của các nhà phân tích mà không biết gì về công ty mà các số liệu này đại diện. Điều này được gọi là “thả neo - anchoring”, nó ám chỉ sự tập trung vào một chi tiết mà loại bỏ tất cả các yếu tố quan trọng khác. Tưởng tượng rằng bạn đặt cược một trận đấu quyền anh và chọn một đấu thủ chỉ vì người đó đã tung nhiều cú đấm nhất trong 5 trận đấu cuối cùng của anh ta. Biết đâu bạn đoán trúng chỉ vì chọn được anh chàng võ sĩ đánh hăng này, nhưng ngay cả người đấu sĩ với ít cú đấm nhất lại có thể thắng chỉ với cú knockouts ở ngay vòng đầu. Rõ ràng rằng bất kỳ số liệu thống kê nào cũng có thể trở thành vô nghĩa khi không xét đến hoàn cảnh của nó.

Nếu bạn tin rằng tất cả nằm trong những con số, bạn sẽ nhanh chóng phản ứng với bất kỳ sự thay đổi nào của chúng để bảo vệ phần lợi nhuận của mình. Những nhà đầu tư chỉ dựa trên những con số rất dễ bán tháo. Họ có xu hướng đề phòng việc mua với những lệnh cắt lỗ (stop – loss orders) mà các nhà đầu tư khác thường sử dụng để thu lợi nhuận từ việc bán khống. Chiến lược này được gọi là tập trung tại các điểm dừng, có thể làm tăng biến động của thị trường trong thời gian ngắn và mang đến cho các nhà đầu tư lợi nhuận từ việc bán khống. Nhưng thứ không thay đổi được trong ngắn hạn chính là công ty phát hành chứng khoán đó. Biến động ngắn hạn trong thị trường chứng khoán không gây ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của một công ty . Ví như Nike chắc chắn không ngừng sản xuất giày ngay cả khi cổ phiếu của nó bị tụt giá.

Tin rằng quá khứ tương đồng với tương lai

Khi các nhà đầu tư bắt đầu tin tưởng rằng quá khứ luôn tương đồng với tương lai, họ sẽ hành động như thể thị trường không hề có sự ngạc nhiên nào. Rất tiếc, thực tế là sự không kiên định của thị trường lại không bao giờ biến mất.

Thị trường sẽ luôn tồn tại những biến động tăng giảm, những cổ phiếu quá nóng, bong bóng lớn, nhỏ, những thiệt hại lớn của ngành công nghiệp, hành động bán tống bán tháo ở châu Á và các sự kiện không mong đợi khác. Việc tin rằng lấy quá khứ có thể dự đoán tương lai là một hành động quá cả tin. Khi có đủ các nhà đầu tư tự tin thái quá, tình trạng sẽ y như sự kiện nổi tiếng của Greenspan - các nhà đầu tư tự tin quá đáng khiến thị trường bị đẩy lên đến điểm mà sự điều chỉnh là không thể tránh khỏi. Các nhà đầu tư chịu thiệt hại nặng nhất là những người có tất cả trước sự đổi chiều của thị trường, là người luôn tâm niệm rằng đợt tăng giá sẽ còn kéo dài mãi mãi. Cứ tin rằng một con bò sẽ không không bao giờ bật bạn thì chắc chắn rằng lúc nào đó chính bạn sẽ bị húc.

Khuynh hướng tự phụ

Giống như khuynh hướng quá tự tin nêu trên là là khuynh hướng tự phụ. Chính là khi các nhà đầu tư nhanh chóng cho rằng, danh mục đầu tư của họ kiếm lãi là hoàn toàn công lao của họ, ngược lại khi nó lỗ thì họ ngay lập tức đổ tội cho các yếu tố bên ngoài. Giống như một vận động viên đổ lỗi cho trọng tài về sự thua cuộc của mình, khuynh hướng tự phụ làm các nhà đầu tư trốn tránh trách nhiệm. Mặc dù bạn có thể cảm thấy tốt hơn về tâm lý khi theo khuynh hướng này, nhưng thật ra bạn đang lừa dối chính mình, làm mất đi một cơ hội quý báu để nâng cao sự hiểu biết trong đầu tư. Nếu bạn không bao giờ đi sai nước cờ nào trên thị trường, bạn sẽ không có lý do gì để nâng cao các kỹ năng đầu tư và lợi nhuận của bạn sẽ phản ánh điều đó.

Tự huyễn hoặc về tính chắc chắn

Cụm từ này là một điều quan sát được từ nhận thức về rủi ro của các nhà đầu tư. Các nhà đầu tư sẽ có khuynh hướng hạn chế nguy cơ rủi ro của mình trong trường hợp họ nghĩ danh mục đầu tư của họ sẽ thay đổi theo hướng tích cực – để bảo toàn danh mục – nhưng họ lại lao vào càng nhiều rủi ro nếu danh mục đầu tư của họ chuyển biến xấu. Về cơ bản, các nhà đầu tư thường tránh rủi ro khi các danh mục đầu tư của họ vẫn đang hoạt động tốt và có vẻ còn tiếp tục sinh lời, ngược lại họ theo đuổi rủi ro khi các danh mục đầu tư đang giao động và đáng nhẽ ra không được tiếp nhận rủi ro thêm, dẫn đễ tổn thất tiềm tàng. Điều này phần lớn là do tâm lý 'gỡ gạc'. Các nhà đầu tư sẽ sẵn sàng mạo hiểm hơn để đòi lại vốn, chứ không phải để tạo thêm vốn. Một người đua xe chuyên nghiệp có thể tồn tại bao lâu nếu anh ta chỉ phanh khi đang dẫn đầu?

Kết luận

Trên đây chỉ là vài ví dụ nhỏ trong toàn bộ danh sách bao gồm các phản ứng thái quá (overreaction), phản ứng không đủ (under-reaction), khuynh hướng sai lệch (conformation bias), điểm sai lầm của con bạc (gambler’s fallacy), ảo giác nhóm (gambler’s fallacy), sai lầm về sự khả quan của kết quả (positive outcome bias), và rất nhiều nữa… Mặc dù các học giả nghiên cứu các hiện tượng này vì lợi ích riêng của họ, các nhà đầu tư cũng nên chú ý đến tài chính hành vi – behavioral finance. Bằng cách đó bạn có thể nhìn vào gương và tự hỏi mình: “Có đang phạm phải những triệu chứng trên?"


Lều - Infographic

    INFLATION Lạm phát là một hiện tượng kinh tế khi mà...
    Xem thêm >>