Saga - Như thế nào là “trung thực và hợp lý”?

Sự phát triển mạnh của thị trường chứng khoán Việt Nam và cùng với xu thế chung của nền kinh tế. Hàng loạt các doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn tham gia vào quá trình thực hiện chuyển đổi sang hình thức công ty cổ phần nhằm đa dạng hóa sở hữu cũng như tăng tính thanh khoản trên thị trường. Đây là một xu thế tất yếu và phù hợp. Nhưng vấn đề đặt ra ở đây là: “Ai đảm bảo cho giá trị thực của chúng?”.

Cụ thể, quá trình chuyển đổi hình thức sở hữu của các doanh nghiệp này ở Việt Nam hầu hết là mang tính thủ tục pháp lý, chưa xác định được giá trị đích thức của doanh nghiệp cũng như có cơ sở nào bảo vệ nhà đấu tư, ngoại trừ là ông “chủ” cũ của nó. Có nghĩa là nhà đầu tư dựa vào đâu để cho rằng “giá trị đầu tư như thế là hợp lý” và đâu là tính “trung thực của nó”.

Thực trạng ở Việt Nam, hầu hết các doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn hoạt động mang tính chất gia đình, thiếu minh bạch trong sản xuất kinh doanh và việc kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm là rất xa lạ và xem đó như là áp lực cho doanh nghiệp. Nên có một số chủ doanh nghiệp đặt vấn đề rằng “làm sao tối đa hóa lợi nhuận, nhưng tối thiểu hóa số thuế phải nộp” và báo cáo như thế nào nhằm đảm bảo yêu cầu cho mục đích thuế khi quyết toán là

tốt rồi.

Từ những vấn đề cụ thể cũng như thực trạng trên thì câu hỏi đặt ra là: Báo cáo tài chính cho giai đoạn sau chuyển đổi cũng như cho các năm tiếp theo có được trung thực không? Ai đảm bảo vấn đề này? Nhà đầu tư dựa vào đâu để đầu tư? Rủi ro ai thuộc về ai? Ai sẽ gánh chịu rủi ro?

Ví dụ như: Sang giai đoạn công ty cổ phần báo cáo tài chính được kiểm toán nhưng hầu hết là mang tính thủ tục và không được sự hợp tác đúng mức từ phía doanh nghiệp. Kiểm toán viên không tham gia chứng kiến kiểm kê tại đơn vị, không xem xét số liệu đầu kỳ, không đối chiếu công nợ đầy đủ…và hàng loạt các hạn chế của kiểm toán, và các vấn đề này cũng tiếp tục nêu ra cho các Báo cáo kiểm toán tiếp theo….

Vây báo cáo tài chính trung thực hợp lý chỗ nào? Và trách nhiệm của các công ty kiểm toán đến đâu…Vì nếu giả sử khoản mục tồn kho là trọng yếu thì việc bán hàng cũng như xác định giá trị dở dang cuối năm là nhân tố ảnh hưởng đến lãi hay lỗ của doanh nghiệp, mà không kiểm kê, đánh giá hợp lý hàng tồn kho thì chính doanh nghiệp cũng không biết là lãi hay lỗ bao nhiêu? Và đó cũng mới chỉ là một vài điểm thôi!

Tóm lại, các doanh nghiệp, công ty kiểm toán, đơn vị tư vấn và các cơ quan quản lý có liên quan cần phải làm gì để đảm bảo cho nhà đầu tư, cho nền kinh tế và hơn hết là tính minh bạch trên thị trường.