Trong đó:
: Tỷ lệ lạm phát của thời kỳ t (có thể là tháng, quí, năm)
: Mức giá của thời kỳ t
: Mức giá của thời kỳ trước đó

Như vậy với việc chọn mức giá P là chỉ số giá tiêu dùng (CPI) hay mức giá P là chỉ số điều chỉnh GDP cho ta biết cùng một vấn đề nh¬ưng có sự khác biệt quan trọng, không đồng nhất với nhau. Khi nào dùng chỉ số CPI để tính lạm phát và khi nào dùng chỉ số DGDP để tính chỉ số lạm phát?

Sự khác biệt thứ nhất là chỉ số điều chỉnh GDP phản ánh giá của mọi hàng hoá và dịch vụ được sản xuất trong nước, trong khi đó chỉ số giá tiêu dùng phản ánh giá của mọi hàng hoá và dịch vụ của người tiêu dùng mua.

Sự khác biệt thứ hai Chỉ số giá tiêu dùng so sánh giá của một giỏ hàng hoá (Education, Medical, Recratio, Apprel, Housing, Transportation, Food and beverages) và dịch vụ cố định trong năm hiện tại với giá của giỏ hàng hoá đó trong năm gốc. Rất hiếm khi Cục thống kê thay đổi giỏ hàng. Ngược lại, chỉ số điều chỉnh GDP so sánh giá của của những hàng hoá và dịch vụ được sản xuất ra trong năm hiện tại với giá của cũng những hàng hoá và dịch vụ đó trong năm gốc.

Giả sử hãng Toyota tăng giá xe hơi bán ra tại Nhật do Toyota được sản xuất tại Nhật nên không thuộc GDP Việt Nam như¬ng ng¬ời tiêu dùng Việt Nam lại mua xe của Toyota và do vậy nó nằm trong giỏ hàng hoá của người tiêu dùng đại diện. Cho nên dẫn đến sự gia tăng của hàng tiêu dùng nhập khẩu. Ví dụ vừa nêu được phản ánh lại trong chỉ số giá tiêu dùng nhưng không ảnh hưởng tới chỉ số giá điều chỉnh. Mà Việt Nam đang là nước nhập siêu nên nếu tính lạm phát qua chỉ số CPI không tránh khỏi … những con số khổng lồ. Nhưng theo tôi cục thống kê cho biết lạm phát qua cả 2 chỉ số thì có lẽ tránh được cuộc suy thoái của thị trường chứng khoán như hiện nay.

Có lẽ cũng không kém hơn vào giữa thập niên 80 của thế kỷ thứ XX, vấn đề lạm phát lại được đưa ra bàn thảo sôi nổi như lúc này. Từ các nhà hoạch định chính sách đến các nhà nghiên cứu kinh tế, từ các giáo sư đến các sinh viên, từ anh công nhân đến bác nông dân, từ người giàu đến kẻ nghèo, từ các bạn đến cả bản thân tôi, mỗi người bàn đến vấn đề lạm phát từ những gốc độ khác nhau và cũng xuất phát từ những mục đích khác nhau. Trong cái bàn luận đó có người hoan hỉ hoặc bàng quan nhưng cũng có kẻ căm phẫn, tỏ ra bực tức rồi lo lắng...

Cho đến nay ở Việt Nam, về cách hiểu và định nghĩa lạm phát, có thể chia ra hai trường phái: Lạm phát Giá cả và Lạm phát Tiền tệ. Nội dung cơ bản của hai dòng quan điểm này là: người theo trường phái Lạm phát Giá cả cho rằng hiện tượng Lạm phát là do giá cả tăng lên, nói chính xác là mức giá cả chung tăng lên theo thời gian; trong khi đó người theo trường phái Lạm phát Tiền tệ cho rằng lạm phát có căn nguyên là tiền tệ, hay nói chính xác là do sức mua của tiền tệ giảm theo thời gian. Như vậy, một quan điểm thì cho rằng lạm phát so sức mua của tiền tệ giảm theo thời gian, còn quan điểm kia thì lại "đổ lỗi" cho mức giá cả chung tăng lên theo thời gian. Nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

Chúng ta chắc phải biết, tiền tệ là vật ngang giá chung dùng để đo lường, biểu thị giá trị của hàng hoá (chức năng thước đo giá trị - standard of value) và qua đó giúp cho hàng hoá có thể lưu thông (chức năng phương tiện trao đổi - medium of exchange). Hàng hoá sản xuất ra yêu cầu cần phải lưu thông, trao đổi, tức để bán. Để có thể trao đổi được thì cần phải xác định được giá trị trao đổi. Như vậy, chức năng phương tiện trao đổi ra đời là yêu cầu khách quan của tiền tệ, góp phần làm cho lưu thông hàng hoá được diễn ra một cách thuận lợi, thông suốt và dễ dàng. Song trước khi thực hiện chức năng phương tiện trao đổi thì đòi hỏi tiền tệ phải làm tốt chức năng thước đo giá trị. Kinh tế chính trị học đã chỉ rõ, để tiền làm chức năng thước đo giá trị của hàng hoá thì bản thân tiền phải có giá trị. Điều này cũng giống như yêu cầu về tư chất đạo đức của người làm công việc đánh giá tư chất đạo đức của người khác. Nếu người làm công việc này bị xã hội cho rằng kém đạo đức thì những đánh giá của ông ta cũng không đáng tin cậy, không có ý nghĩa, thiếu thuyết phục.

Ban đầu, tiền là hàng hoá (hoá tệ) bởi hàng hoá tự nó phải có giá trị (và giá trị sử dụng). Hàng hoá khi được dùng làm tiền, nó đã tỏ ra là người có năng khiếu bẩm sinh. Hàng hoá dùng làm tiền tồn tại dưới hình thức là vàng (chế độ Bản vị Vàng - gold standard) đã xoá bỏ mọi tranh cãi về lạm phát. Đây là một trong những nội dung cốt lõi để hiểu về lạm phát. Sự sụp đổ của chế độ Bản vị Vàng với nhiều nguyên nhân đã chỉ rõ trong các sách kinh tế và sự ra đời của chế độ tiền dấu hiệu (fiat money) từ chế độ Bản vị bảng Anh đến chế độ đồng USD (Bretton Woods) rồi chế độ tiền giấy pháp định ngày nay. Quá trình này làm cho các hệ thống tiền tệ luôn đứng trước một nguy cơ (chính xác hơn là một thực tế) "lún sâu" vào các cuộc lạm phát.

Vấn đề được dẫn dụ như thế này. Giả sử trước đây tại có một loại hàng hoá có giá trị 100.000 đồng/sp thì với một tờ tiền có mệnh giá 100.000 đồng, chúng ta có thể mua được 1 sản phẩm. Nay vì lý do gì đó, tờ tiền này bị mất giá trị 50%, nghĩa là mệnh giá của tờ tiền vẫn 100.000 đồng nhưng để mua được cùng loại hàng hoá trên ta phải bỏ ra 2 tờ cho 1 sản phẩm như trước. Lưu ý rằng hàng hoá trên giá trị vẫn không đổi bởi đã không hề có một yếu tố nào tác động đến giá trị của nó cả. Giá trị không đổi thì giá cả cũng phải không đổi vì xét theo lý thuyết (thị trường cạnh tranh hoàn hảo) giá cả chỉ là hình thức biểu hiện cho giá trị. Vì vậy, nếu nhìn vào hiện tượng thì bạn chỉ thấy giá cả hàng hoá này là 200.000 đồng do người mua hàng phải trả 2 tờ mệnh giá 100.000 đồng để đổi lấy nó. Còn về bản chất thì giá trị hàng hoá không đổi trong khi sức mua của tờ tiền giảm sút. Từ đây có thể kết luận rằng khái niệm lạm phát là hiện tượng (tình trạng) mức giá chung tăng lên không sai nhưng như chính bề mặt (câu từ) khái niệm này đã nói lên rằng nó chỉ cho thấy hiện tượng của lạm phát mà chưa thấy được bản chất. Cũng giống như không ai nhìn thấy được bản chất của con người mà chỉ nhìn thấy được hiện tượng của họ để từ đó nhận thức được bản chất mà thôi.

Vấn đề chưa dừng lại ở đây, mà còn phải lý giải vì sao tờ tiền trên bị mất giá trị 50%. Chúng ta biết rằng, t ờ tiền ban đầu đảm trách tốt chức năng thước đo giá trị và do vậy cũng thực hiện hoàn hảo chức năng phương tiện trao đổi thông qua hình thức biểu hiện là giá cả. Điều này chỉ có được khi tiền bản thân nó có giá trị nội tại (như vàng), còn với tiền dấu hiệu thì giá trị của tờ giấy làm tiền (chi phí làm ra tờ tiền) không thể bằng sức mua của nó hay cái giá trị của hàng hoá (vàng) mà nó là đại diện. 100.000 đồng kia không phải là giá trị của bản thân tờ tiền mà là cái giá trị đại diện cho một lượng giá trị hàng hoá. Khi chúng ta nói giá trị của tờ tiền giảm 50% tức nói cái giá trị đại diện kia giảm 50%. Lý do từ đâu? Lý do được tìm thấy ở chính quy luật lưu thông tiền tệ và chính sách tiền tệ của NHTW. Với 100 bao gạo định sẵn thì với 50 người vác thì mỗi người sẽ vác 2 bao, nhưng tăng cường thêm 50 người nữa thì không thể nói ngược rằng mỗi người vẫn vác 2 bao để có thể 100 người vác được 200 bao gạo mà phải nói xuôi là mỗi người chỉ vác 1 bao mà thôi. Còn nếu muốn vẫn duy trì mỗi người vác 2 bao thì cần tăng thêm 100 bao gạo nữa vậy.

Vậy, lạm phát là một thuật ngữ kinh tế mà bản chất của nó là giá trị danh nghĩa (mệnh giá) của tiền bị suy giảm một cách tương đối so với cái giá trị mà đáng lẽ nó phải đại diện tốt khi nó xung phong làm đại diện. Khi con người "đẻ" ra tiền dấu hiệu thì họ cũng phải chịu trách nhiệm "nuôi dạy" và "chỉ bảo" nó. Chính chính sách tiền tệ mới là tội phạm gây ra tội lạm phát vì nó có thể làm ảnh hướng đến cung tiền và từ đó là sức mua của tiền tệ. Mục tiêu của chính sách tiền tệ một lần nữa khẳng định là kiểm soát lạm phát, ổn định sức mua của tiền tệ. Lạm phát là một vấn đề thuộc về tiền tệ. Chính sách tiền tệ phải có nhiệm vụ đảm bảo mục tiêu kiểm soát lạm phát và phải chịu trách nhiệm trước tình trạng lạm phát trong nền kinh tế.

Lạm phát là một hiện tượng ngẫu nhiên tồn tại khách quan trong các nền kinh tế có lưu thông tiền dấu hiệu. Diệt hẳn lạm phát là điều cực kỳ khó khăn nếu không muốn nói là không thể khi vẫn còn tiền dấu hiệu. Xóa bỏ tiền dấu hiệu buộc con người phải nghĩ ra một chế độ tiền tệ mới. Chừng nào "họ" nghĩ ra thì đó cũng là thời điểm đánh dấu sự chín muồi cho một sự quá độ từ chế độ tiền tệ này sang một chế độ tiền tệ khác như nó đã từng diễn ra trong lịch sử.

Mình không phải là dân kinh tế nhưng trong bài viết này, mình đặc biệt quan tâm đến điểm [Trích dẫn từ bài của JackPhi]:
Theo lẽ thông thường thì tỉ lệ lạm phát nếu giữ được ở mức thấp hơn tỉ lệ phát triển kinh tế thì là điều tốt. Do đó, các quốc gia đang ở giai đoạn kinh tế cất cánh (tỉ lệ phát triển xấp xỉ 10%) có thể chấp nhận một tỉ lệ lạm phát cao hơn các quốc gia đã phát triển (tỉ lệ phát triển dưới 5%).

Ví dụ theo World Factbook, nếu một nền kinh tế tăng trưởng kinh tế ở mức 8.4% nhưng tỉ lệ lạm phát lên tới 8.3%. Như vậy, trung bình người dân có thu nhập cao hơn 8.4% nhưng đời sống sinh hoạt mắc hơn 8.3% cùng thời kỳ thì coi như cũng không tích lũy được gì.
------------------------------------------------

Theo một bài viết trên vneconomy thì quan điểm tốc độ tăng trưởng phải cao hơn tỷ lệ lạm phát không hề có cơ sở khoa học vững chắc. Hay những người hoạch định chính sách chỉ có một niềm tin là xây dựng chính sách sao cho tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn tỉ lệ lạm phát thì sẽ giảm tác hại của lạm phát tới nền kinh tế?

Bài này của mình cũng chỉ có mục đích cung cấp thêm thông tin về một điểm trong bài viết về lạm phát của bạn JackPhi. Mình không phải là dân kinh tế nên cũng mong các bạn tiếp tục thảo luận về vấn đề này.

Nhân đây, mình muốn hỏi các bạn về hiện tượng, và theo các bạn, nguyên nhân của việc tăng giá thuốc tại VN thời gian trước đây (gần đây mình không ở VN nên không theo dõi sự kiện này tiến triển đến đâu).

Mình không đồng ý với thảo luận của bạn huannn - bởi 2 điểm chính!

Thứ nhất bạn nói :

"Bản chất của lạm phát được thể hiện ở tính chất của lạm phát là kéo dài hay chỉ trong ngắn hạn - mức độ ảnh hưởng như thế nào"

Mình cho rằng bạn đã nhầm lẫn giữa lạm phát và tăng giá! Nếu xét về mặt khái niệm - thì lạm phát là hiện tượng gia tăng liên tục của mức giá tổng quát Nhưng BẮT NGUỒN từ việc ra tăng cung tiền! Theo mình quan điểm này về lạm phát mới chính xác - bởi nó có thể loại bỏ việc "ngộ nhận" lạm phát trong rất nhiều trường hợp giá cả tăng (do nhiều nguyên nhân - nhưng không phải do tăng cung tiền)!

Với lý luận như vậy thì lạm phát - bản thân nó đã là sự tăng giá kéo dài!

Thứ 2 là quan điểm của bạn về nguyên nhân lạm phát :

"Nguyên nhân của lạm phát có thể nói một cách tổng quát nhất - do cầu kéo, chi phí đẩy"

Bạn nói như vậy là chưa chính xác! Nói cho "đầy đủ" theo một trong những quan điểm trước đây "khá phổ biến" về lạm phát là "Nguyên nhân của lạm phát là do cầu kéo, chi phí đẩy, tăng cung tiền và tâm lý người tiêu dùng"!

Có thể hiểu đơn giản đó là do tăng nhu cầu thị trường (chiến tranh, bệnh dịch..), do tăng chi phí đầu vào (tăng giá dầu, sắt thép, nguyên liệu...), do tăng lượng tiền lưu hành (thường là tài trợ cho thâm hụt ngân sách), và cuối cùng là do tâm lý e ngại lạm phát của người tiêu dùng và tâm lý "tát nước theo mưa" của người bán!

Nhưng đó cũng là "theo quan điểm trước đây"! Hiện tại có rất nhiều người ủng hộ quan điểm cho rằng chỉ việc "tăng lượng cung tiền" mới là nguyên nhân "gốc rễ" của lạm phát. Lý luận như vậy có những mặt ưu việt sau:

Đầu tiên, nó giúp phân biệt rõ giữa "tăng giá và lạm phát" - chỉ ra nguyên nhân thực sự của lạm phát và có những cách giải quyết đúng đắn (lịch sử đã chứng minh - vì hiểu sai về lý thuyết lạm phát khi giá cả tăng - không phải do nguyên nhân là tăng cung tiền nhưng chính phủ đã tiến hành các biện pháp "thắt chặt tài chính" không đúng lúc - và không thích hợp - dẫn tới càng làm suy thoái trở lên trầm trọng - mặc dù ngay lúc đó có thể làm giảm "triệu chứng tăng giá"!)

Lý giải tại sao "tăng giá chỉ là tăng giá - mà không phải là lạm phát"! Tăng giá - có nhiều nguyên nhân như ở trên: nhu cầu tăng, giá đầu vào tăng, và do tâm lý. Nhưng nếu chỉ do 3 nguyên nhân trên - thì không thể có việc "tăng giá liên tục"! Một mặt bằng giá mới được thiết lập và "phải dừng lại" kể cả khi tính tới yếu tố tâm lý! Nhưng nếu không hiểu được điều này - sẽ là tệ hại khi chính phủ và người dân - nghĩ rằng đó chính là "lạm phát" và có những chính sách làm trầm trọng hơn những nguyên nhân tăng giá như: can thiệp bằng các công cụ tài chính để giảm lượng tiền lưu thông, mà điển hình là tăng lãi xuất (thực hiện chính sách tài chính thắt chặt) điều này sẽ cản trở các doanh nghiệp tiếp cận vốn để sản xuất đáp ứng cho thị trường đang ra tăng nhu cầu - hoặc làm tăng gánh nặng cho các doanh nghiệp vay nợ từ trước - gián tiếp cùng với việc tăng giá đầu vào càng làm xu hướng tăng giá tiếp tục trầm trọng! (Đây chính là sai lầm mà trường phái "lạm phát giá cả" mắc phải và thất bại trong việc kiềm chế lạm phát - mình vẫn sử dụng từ nguyên bản "làm phát giá cả" - mặc dù theo mình - từ này "sai" vì nó không lột tả đúng bản chất của lạm phát, và thực tế, khái niệm này hầu như không còn được sử dụng).

Và cũng chính vì hiểu được nguyên nhân của lạm phát, chính phủ và người dân có thể "bình tĩnh" hơn trước những đợt "dao động" của giá cả, mà nguyên nhân của nó là từ "thị trường" - và cách xử lý trong những trường hợp này, sẽ chính xác, hiệu quả, và ít tốn kém hơn nhiều so với "ngộ nhận" lạm phát!

Mặc dù trường phái "lạm phát giá cả" đã bộc lộ rất nhiều khuyết điểm - nhưng đáng tiếc - không chỉ riêng báo chí - mà rất nhiều các cơ quan chính phủ vẫn còn "nhầm lẫn" khi viết bài về 2 khái niệm "lạm phát & tăng giá". Điều đó sẽ gây hoang mang và tạo lên những khó khăn cho việc quản lý và điều tiết thị trường!

Hy vọng bài viết sẽ phần nào giúp các bạn hiểu rõ hơn về lạm phát! Rất mong được góp ý!

Thực ra việc đưa ra khái niệm của lạm phát thì có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên cách đưa ra khái niệm lạm phát của bạn là chưa đưa ra được bản chất của lạm phát - cái mà bạn nêu ra chỉ là biểu hiện bề ngoài của lạm phát thôi. Bản chất của lạm phát được thể hiện ở tính chất của lạm phát là kéo dài hay chỉ trong ngắn hạn - mức độ ảnh hưởng như thế nào. Nguyên nhân của lạm phát có thể nói một cách tổng quát nhất - do ____ cầu kéo ____ chi phí đẩy

Như vậy ta có thể tiếp cận một cách dễ dàng hơn so với cách tiếp cận của bạn đưa ra.

Tôi không biết mấy về lạm phát, trừ việc đọc một số nghiên cứu "rất toán học" của P. Samuelson và công trình khởi thủy cho hiện tượng CH (Conditional Heteroskedasticity) của Robert Engle (giải thưởng Nobel kinh tế cho đóng góp này mấy năm trước).

Tuy nhiên, điều làm tôi ấn tượng nhất về lạm phát là các con số đôi lúc rất to :D. Hơn thế, ông giáo sư vật lý vũ trụ vĩ đại còn sống và bị liệt, rất lừng danh, Stephen Hawkin có viết trong cuốn bán chạy (ngang với A Brief History of Time) là Universe in a Nutshell (Vũ trụ trong vỏ hạt dẻ -- đã dịch ra tiếng Việt) rằng đáng lý ra hiện tượng lạm phát phải là một hiện tượng vật lý... Chắc chắn ông ta có lý do để nói như vậy, và một bộ óc lớn vĩ đại dường đó, chắc chắn là lập luận khá xác đáng.

Các bạn thử tìm đọc xem sao.