An toàn vệ sinh thực phẩm là vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện nay, các cơ quan chức năng đã rất nỗ lực trong việc kiểm soát vấn đề này. Tuy nhiên, cần có những nhà sản xuất chân chính và thực sự quan tâm đến sức khoẻ người tiêu dùng mới mong sớm giải quyết vấn đề nêu trên. Tôi là người kinh doanh lâu năm luôn mong muốn sản phẩm làm ra, đạt những tiêu chí cơ bản nhất để người tiêu dùng(NTD) yên tâm khi sử dụng.

Xin giới thiệu loại sản phẩm Miến dong (được công ty Bồ Câu kinh doanh)

Dong Giềng (Riềng)

Cây dong giềng có tên khoa học là Canna edulis (Indica), thuộc nhóm Agriculture nhiều người hay nhầm lẫn với loại Arrow-root củ dong màu trắng Việt Nam gọi là Hoàng Tinh hay Bình Tinh. Thứ cây này mọc ở nhiều nơi trên thế giới như nam Mỹ, Úc, Thái Lan và Ấn Độ... củ dong giềng trồng ở Việt nam có nơi gọi củ chuối, củ chóc, rất giống củ giềng. Người ta thường luộc ăn chơi thật ngon, ngọt lúc còn thóc gạo dư dả, nhà quê ta còn dùng để nuôi heo vì củ dong chứa nhiều tinh bột.

Miến dong & Bún tàu được làm từ tinh bột dong giềng, loại thực phẩm được người tiêu dùng (NTD) lựa chọn để thay đổi khẩu vị hàng ngày, cũng như chế biến ra rất nhiều sản phẩm cao cấp tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Khách nước ngoài rất thú vị khi thưởng thức các món ăn được làm từ loại cây này, chứ không phải loại miến được làm từ đậu xanh.

Từ một sự quyền biến trong lúc khan hiếm lương thực, dân làng Cự Đà đã mang vào ẩm thực một loại thực phẩm mới bằng nguyên liệu rẻ tiền, có khẩu vị lạ.

Báo kinh tế Viễn Đông (Far Eastern EconomicReviw) số ra ngày 07/08/2003, nữ ký giả Margot Cohen có viết một bài tường thật về nghề làm miến dong ở làng Cự Đà với tựa đề: "Điều kỳ điệu của việc xoay xở tìm nguyên liệu thay thế" bà đã về tận nơi để nghiên cứu. " Vào những năm 50 - 60, trong tình trang khan hiếm gạo đã khiến dân việt xoay xở tìm ra lối sản xuất miến bằng bột dong. Khi óc sáng tạo vượt qua được khó khăn thì cách nấu nướng cũng như khẩu vị thưởng thức cũng thay đổi".

Ngày nay, ông bếp tây chính gốc của khách sạn Sofitel Metropole là Didier Corlou đã lên tiếng ca ngợi loại miến dong này. Ông so sánh miến sợi làm bằng bột đậu xanh của Trung Quốc và Thái Lan, thì loại miến dong của Việt Nam này sợi dai và ngon hơn, dùng nó nấu súp cua thì có hương vị đặc biệt.

Miến súp Cua

Tinh bột dong riềng trên thị trường hiện nay có nhiều chủng loại, nhưng tạm chia làm ba nhóm chính:

• Bột dong ta, được trồng phía nam: Đồng Nai, Kontum, Daclak... giá cao nhất.
• Bột dong quê: trồng tập trung ở phía bắc: Điện Biên, Lai Châu, Hà Tây... giá trung bình.
• Bột Trung Quốc: được nhập từ Trung Quốc, giá rẻ nhất.

Trong ba nhóm thì chất lượng và giá cả khác nhau khá lớn, dẫn đến giá thành chênh lệch nhau khi đưa sản phẩm ra ngoài thị trường, người tiêu dùng không thể biết điều này khi mua sản phẩm. Chưa nói đến chất lượng sản phẩm của từng loại do cách chế biến của từng cơ sở làm ra, dong riềng được trồng ở vùng nóng như trong nam sẽ cho chất lượng bột tốt hơn, càng ở xứ lạnh như Trung Quốc chất lượng bột không dai bằng trong nam.

Cách đây chừng 10 năm nguồn bột dong chưa khan hiếm như bây giờ (nhu cầu chưa cao), bột Trung Quốc chưa nhập sang. Người nông dân khi thu hoạch họ sơ chế rất kỹ, chất lượng bột rất tốt không lẫn tạp chất, cơ sở chế biến không cần sử dụng chất tẩy rửa mà chỉ cần dùng nước làm sạch và lắng lọc khi chế biến mà thôi. Sản phẩm khi đó chất lượng đồng đều không chênh giá nhau là mấy.

Cho đến giờ nhu cầu NTD đã tăng nhiều trong khi nguồn cung cấp tinh bột không tăng thì bột Trung Quốc được các thương lái nhập về. Chất lượng không biết thế nào, nhưng khi tới các cơ sở thì chắc chắn phải mất nhiều thời gian vận chyển và lưu kho bãi, chỉ bết rằng cái mùi bột dong Trung Quốc rất đặc trưng: thum thủm khó chịu, nếu không muốn nói là thối hoắc! Chẳng ai biết được bột đó được sơ chế cách nào và họ có dùng các chất bảo quản cấm gì vào đó hay không? Cũng chẳng ai quan tâm đem thứ bột này đi xét nghiệm với cơ quan chức năng.

Trở lại với nguồn bột trong nước, nông dân vùng nguyên liệu không chủ động được đầu ra sản phẩm khi nhu cầu tăng cao họ lệ thuộc vào thương lái, bị ép giá bất kể khi sản lượng tăng hay giảm do đó bột của nông dân được sơ chế cẩu thả, chất lượng quá kém lẫn tạp chất nhiều kể cả đất cát. Về đến cơ sở chế biến họ buộc phải dùng các chất tẩy rửa để làm sạch, trắng rồi mới đem chế biến. Những cơ sở có đăng ký kinh doanh và công bố chất lượng với sở y tế thì họ không dám lạm dụng chất tẩy rửa vì sợ vi phạm và NTD tẩy chay làm mất thương hiệu, còn lại các cơ sở khác hầu hết họ chẳng quan tâm đến NTD, mà chỉ biết làm cho dễ và nhanh để thu lợi nhuận trước mắt mà thôi.

Hiện nay do nhu cầu tinh bột dong riềng tăng cao, vì nó còn sử dụng cho các loại sản phẩm khác chứ không riêng làm miến. Tại Gia Lai - Kontum đã được đầu tư vùng nguyên liệu và nhà máy sản xuất bột dong riềng, nhưng vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.

Việc kế tiếp cần bàn đến đó là nước thải khi sản xuất bột dong, báo Sài Gòn Giải Phóng đã có bài viết: "Móccốngra… vàng" số ra ngày 11/10/2005. Ô nhiễm môi trường đã có thể giải quyết, song song với nhiều biện pháp kèm theo hầu đưa ra thị trường nguồn nguyên liệu chất lượng cao đáp ứng nhu cầu nội địa và xuất khẩu.

Làng nghề

Tại Biên Hoà - Đồng Nai có một làng nghề chuyên chế biến sản xuất Bún tàu và Miến dong, Bún tàu do người Hoa phổ biến làm từ đậu xanh, nhưng người Việt lại dùng bột dong giềng thay thế mà không cần đến bất cứ loại phụ gia thực phẩm nào để làm dai sản phẩm. Cách làm có khác nhau nhưng sử dụng chung một loại nguyên liệu, trung bình một ngày 30 lò miến đưa ra thị trường ít nhất 20 tấn sản phẩm các loại, tương đương cần khoảng trên 30 tấn bột để chế biến. Trong số đó sản phẩm cao cấp chỉ chiếm khoảng 1/10 sản lượng chung, tức là chỉ tương đương 2 - 3 lò miến.

Vài năm nay do nguồn bột lẫn nhiều tạp chất, thế là "cái khó ló cái khôn" họ làm ra loại miến đen để khỏi dùng thuốc, và đưa ra thị trường tiêu thụ với lời khuyên: đây là loại miến không sử dụng bất cứ chất tẩy rửa nào, rất an toàn. Qủa thực, họ nói không sai nhưng... lại nhưng! Tại sao miến có màu đen? Vì khi sơ chế bột nông dân họ không làm đúng quy trình, dẫn đến nhựa vỏ củ dong còn nguyên trong bột nên chuyển màu bột xám lại, trong đó có khi còn cả nấm mốc các loại phát triển do không bảo quản bột đúng cách. Quy trình sơ chế nếu làm đúng sẽ cho ra loại bột trắng ngà mịn, chứ không phải màu đen xám. Chưa kể một số phế phẩm cặn lắng lọc của bột dong trắng loại ra, họ trộn lẫn để làm ra miến đen.

Chưa hết, khi NTD có nhu cầu miến đen tăng cao thì các lò miến đâu có đủ loại bột đen tốt để làm, lúc này họ sử dụng bột Trung Quốc (do rẻ) và thêm vào đó loại thuốc màu đen không rõ xuất xứ, nguồn gốc được bán đầy rẫy ở chợ Kim Biên - Chợ Lớn... với giá vài chục nghìn kg! Làm cho thị trường càng hỗn loạn, NTD chẳng biết nghe ai và họ đang tự làm ảnh hưởng đến sức khoẻ của chính mình vì vô tình mua phải các sản phẩm kém chất lượng kia.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu nguyên liệu tốt này do nông dân và nhà sản xuất không gặp nhau, phải qua thương lái họ ép giá. Rốt cuộc nông dân không còn mặn mà đầu tư vùng nguyên liệu nữa, họ trồng cho có mỗi năm thu hoạch một lần giá cả bấp bênh mặc cho thương lái thao túng. Một kg củ dong riềng chỉ khoảng 1.000$ trong khi đến tay người tiêu dùng một kg miến cao cấp có giá cao gấp nhiều lần! Mức chênh lệch này nhà sản xuất được bao nhiêu và nông dân hưởng được bao nhiêu?... Rất ít!

Nếu các cơ sở sản xuất chủ động đầu tư được nguồn nguyên liệu, thì nông dân sẽ được hưởng mức giá hợp lý và họ mạnh dạn đầu tư vùng nguyên liệu, khi đó sản lượng sẽ tăng rất cao, chất lượng bột cũng tăng theo. Cuối cùng NTD cũng sẽ được an toàn hơn khi mua sắm không phải lo lắng về chất lượng.

Để làm được điều này cần nhiều nguồn lực đầu tư: thời gian và tiền bạc, quả thật không đơn giản nhưng vẫn hy vọng không xa loại cây trồng này sẽ được các nhà chuyên môn quan tâm hơn nữa. Khi đó nông dân có thể tăng năng suất, xoá đói giảm nghèo... Nếu làm tốt thì thu nhập của nông dân trên 50 triệu/hecta chẳng phải quá khó. Tại sao không đầu tư để tăng năng suất và chất lượng, mà phải nhập bột dong từ Trung Quốc trong khi chất lượng lại không đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

Hiện nay người sản xuất Bún tàu & Miến dong tại Biên Hoà hầu hết không ĐKKD cho nên mạnh ai nấy làm, không theo một tiêu chuẩn nào cả. Vì lợi nhuận họ bất chấp tất cả, làm cho thị trường hỗn loạn khiến những nhà sản xuất chân chính phải lao đao vì cạnh tranh giá cả... Công ty Hiệp Hoà Bình của chúng tôi là một trong số ít đó, khẩu hiệu Kinh Doanh là Văn Minh thật khó thực hiện làm sao! Hy vọng nhận thức NTD ngày càng được nâng cao, luôn lựa chọn những sản phẩm tốt để không ảnh hưởng đến sức khoẻ của mình và cộng đồng.

Thật tự hào khi Việt Nam chúng ta có loại thực phẩm rất đặc trưng, không ở đâu trên thế giới có được và người dân Cự Đà Hà Tây càng tự hào hơn, khi được xem là nơi khai sinh ra loại thực phẩm thú vị này.