Cách đây chừng một năm, có một bài dịch của Economist về mùa đông kinh tế ảm đạm, báo hiệu những khó khăn cho giới tài chính-ngân hàng. Còn nhớ là bài đó của Chipro dịch, và là bài hay. Ảnh minh họa khá thê lương.
Tôi ngờ ngợ có chuyện gì xảy ra, mặc dù những biến cố xấu ngay tại thời điểm đó mới mang tính chất cục bộ. Lúc ấy Saga khoảng 1 tuổi.
Không khí kinh doanh ở VN lúc ấy còn sôi động, nhiều kế hoạch, nhiều toan tính. Hầu như không một ai để ý tới bên ngoài Việt Nam. Các chuyển động chứng khoán và bất động sản có chút suy giảm, nhưng không ai nghĩ sẽ có khủng hoảng.
Ngay cả kịch bản cho quốc gia cũng ở mức lạc quan. Mọi con số và tâm hồn đều lạc quan. Trước đó, hồi tháng 7/2007, khi cuốn sách VMLG ra đời, tôi đã phải cố gắng đưa vào một đoạn trong sách, lựa mãi, chọn chữ để nói một chuyện: Có gì khiến chúng ta lạc quan thế nhỉ.
Thực ra câu trả lời là chẳng có căn cứ gì, chỉ đơn giản là có nhiều thứ chúng ta chưa biết, nhất là rủi ro. Mà chưa biết thì có nhất thiết phải lo.
Nhưng diễn biến 2008 thực sự đã biến rất nhiều lo lắng mơ hồ thành sự thật.
Đầu tầu kinh tế toàn cầu sau khi lên dốc không thành vào quý 3, 2008, đã trượt dốc không phanh. Các kế hoạch cứu trợ khẩn cấp liên tiếp được đưa ra, mà riêng ở Hoa Kỳ đã lên tới hơn 2.000 tỷ USD, nhưng không làm sao ngăn được sự bốc hơi của lượng tài sản tài chính (bao gồm cả bất động sản đã tiền tệ hóa) lên tới hơn 30.000 tỷ USD.
Toàn thế giới rung động. Sốt lạm phát. Giá hàng hóa vật tư sản xuất tăng cao. Giá dầu ngự trị trên ngai 149 USD, và đã từng được tiên đoán có thể vượt 200 USD. Rồi co rút tín dụng và mất thanh khoản dòng vốn toàn cầu. Giá dầu tụt xuống ngưỡng 40 USD chẳng bao lâu sau cái đỉnh suýt 150 kia. DJIA xuống dưới 8.000 sau những phiên co giật kỷ lục, cả tăng và giảm, những mức dao động lớn mà chỉ có dịp thấy như trong vụ 11-9. Giờ thì ta thấy như cơm bữa. Người ta còn cho rằng, DJIA có thể xuống tới 6.500, một con số đáng sợ...
Chuyện gì xảy ra? Người nói khủng hoảng hàng hóa. Người nói vấn nạn tài chính. Người bảo căn bệnh của Chủ nghĩa tư bản tái phát. Nơi thì cho rằng thể chế kinh tế này đã phình to rách áo. Rốt cục thì ai đúng ai sai, có trời mà biết được.
Ở châu Á cũng đầy lo toan chung và riêng. Trung Quốc đã dốc túi trong kế hoạch 600 tỷ USD cứu trợ. Trung Quốc lại có thêm vụ melamine. Hà Nội có thêm vụ lụt lịch sử với hàng ngàn xe oto cao cấp ngập tràn các garage sửa xe và kéo theo các công ty bảo hiểm bắt tay nhau trong vụ price-fixing về mức phí, và những tranh cãi bất tận về tính hợp lý của nó.
VNIndex đã xuống dưới 300 tuần đầu tháng 12-2008. Bất kể tuần sau thế nào thì con số 299 cũng khiến vô số người giật mình tỉnh mộng sau 3 năm. Sàn Hà Nội ở ngưỡng xuất phát, kéo theo việc định giá ngân hàng Công thương trong đợt IPO một năm sau Vietcombank ở mức giá 20.000 khởi điểm, 1/5 của Vietcombank.
Càng ngày càng thấy rõ hơn, các ý niệm và quá trình kinh doanh gốc rễ đang bộc lộ tầm quan trọng và sức mạnh của nó. Khi lên tới đỉnh cao của những thứ được trang trí bằng khái niệm mới lạ, hấp dẫn và có phần hào nhoáng, những thứ nền móng, ẩn sâu, tưởng chừng như không bao giờ phải nói lại nữa, lại trở thành những viên gạch móng, bị cái lâu đài tài sản to lớn ở phía trên thử thách độ bền.
Bây giờ chúng ta có phần thấy rõ hơn khái niệm "công nghệ kinh doanh" khác với công nghệ sản xuất, nói cách khác, khác với cái máy.
Tôi còn nhớ ở lời giới thiệu VMLG mà hiện cũng đã tới tay nhiều bạn đọc, có đoạn dài nói rằng WTO là cơn bão khủng khiếp, tàn phá, càn quét... Lúc ấy tôi nghĩ 3-5 năm, và rồi tôi đã kịp đính chính trong nhiều lần gặp, họp với không ít vị chủ DN lớn. Thẳng thắn, không một ai lắng nghe. Phần đông số DN đó hiện đều đã trong cơn nguy kịch cả. Khủng hoảng đã biến đầu tư thành Chi + Phí. Chi và lãng phí!
Như chúng ta đã thấy, không cần tới 3 năm. Tôi đã dự báo muộn. Nhưng không phải quá muộn. Những thông tin về nó vẫn được update trên Saga và Asset. Qua rất nhiều bài báo, phân tích mà các thành viên Saga đã đóng góp cho XH. Qua cả những bài giảng trực tiếp và những báo cáo mà chúng tôi có dịp trực tiếp thực hiện và trình bày...
Một tuổi nữa trong giông bão của Saga giúp tôi có một cách nhìn lạc quan hơn, cho dù bối cảnh kinh tế thật đáng lo âu. Đó là, tư duy con người đang tiến lên trong những cuộc khủng hoảng. Biết đâu, càng lúc Saga càng đóng được một vai trò tốt hơn trong việc cùng nhau hình thành những tư duy mới, đáng giá, xác thực và giúp xây dựng các viên gạch móng chịu lực tốt hơn.
Bài viết này muộn. Nhưng còn hơn không.
Vương Quân Hoàng.
Sáng Chủ nhật Hà Nội, 7/12/2008.