Người ta thường nói “Địa Trung Hải là phồn vinh của quá khứ, nước Mỹ là phồn vinh của hiện tại và châu Á là phồn vinh của tương lai”. Vì sao có sự dịch chuyển các trung tâm kinh tế của thế giới qua các thời kỳ? Dĩ nhiên cách tiếp cận này rất hẹp, chỉ gói gọn trong liên hệ của luật pháp và kinh tế. Để phân tích thấu đáo chúng ta cần một phương pháp khác rộng lớn hơn.

Một hướng tiếp cận khác: nguyên nhân của sự dịch chuyển các trung tâm kinh tế là do tình trạng luật pháp của khu vực đó quy định.

Cơ sở lý thuyết: Kinh tế học thể chế (Thorstein Veblen), Sự tác động của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng xã hội (Karl Marx).

Bài học lịch sử: Lịch sử hàng ngàn năm của Việt Nam và Trung Quốc cho chúng ta thấy chính trị vững mạnh sẽ làm cho đất nước giàu mạnh, còn ngược lại nếu chính trị rườm rà sẽ kéo quốc gia vào con đường suy yếu.

Phân tích ảnh hưởng của luật pháp đến vị trí trung tâm về kinh tế của các khu vực:

1. Địa Trung Hải

Trong thời cổ đại Địa Trung Hải gắn liền với đế quốc

La Mã theo chế độ cộng hòa chủ nô. Thời kỳ này La Mã đã có luật pháp được soạn thảo bởi

Hội đồng nguyên lão (chính là nghị viện của La Mã). Bộ luật của chế độ cộng hòa tạo ra cho La Mã một nhà nước pháp trị, trong đó mọi tranh chấp đều căn cứ vào pháp luật mà giải quyết. Bộ luật đảm bảo cho mọi người (trừ nô lệ) quyền tư hữu và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, thương mại. Một bộ luật tiêu biểu của La Mã là bộ luật do hoàng đế Giu-xti-niêng chỉ đạo biên soạn. Về sau bộ luật này là một trong những tài liệu tham khảo khi Napoleon xây dựng luật pháp cho nước Pháp.

Giống như La Mã, Hy Lạp cũng theo chế độ cộng hòa chủ nô. Hy Lạp cũng có luật pháp và cũng có các hình thức bầu cử dân chủ (tiêu biểu là thành bang Athen).

2. Nước Mỹ

Hiến pháp Mỹ được soạn thảo vào mùa hè năm 1787, cha đẻ của nó là James Madison – tổng thống thứ tư của nước Mỹ.Từ khi ra đời đến nay hiến pháp Mỹ chưa từng phải sửa đổi. Luật pháp của nước Mỹ được xem là hoàn thiện nhất thế giới hiện nay (ít ra cũng là quan niệm của người Mỹ). Nó đảm bảo cho mọi người quyền bình đẳng và quyền tư hữu, quyền tự do kinh doanh. Chính nó tạo nền tảng cho sự ổn định và sáng tạo của nền kinh tế nước Mỹ hiện nay.

Ở đây có thể thấy tác động dẫn dắt của luật pháp đối với kinh tế nước Mỹ. Nước Mỹ chỉ mạnh lên sau thế chiến thứ nhất, trong khi luật pháp của nó đã được xây dựng từ năm 1787.

3. Một trường hợp của Đông Nam Á – Singapore

Thu nhập đầu người của Singapore cao nhất Đông Nam Á. Sự khác biệt dễ thấy nhất giữa Singapore và các quốc gia trong khu vực chính là Singapore có một chính quyền trong sạch và một hệ thống pháp luật hoàn thiện nhất khu vực.

Lý Quang Diệu – thủ tướng đầu tiên của Singapore, là một luật sư tốt nghiệp tại Anh. Ông đã xây dựng một chính quyền trong sạch và một hệ thống luật pháp hoàn thiện trước khi Singapore hóa rồng về kinh tế.

Trong quyển hồi ký của mình ông viết: “Trong buổi lễ ra mắt, tất cả các thành viên của nội các đầu tiên đều mặc đồ trắng. Chúng tôi muốn gửi thông điệp đến nhân dân rằng chúng tôi quyết tâm xây dựng một chính quyền trong sạch”. Khi Lý Quang Diệu lên làm thủ tướng Singapore thì thu nhập bình quân đầu người của nước này còn thấp hơn cả Kenya.

4. Kết luận

Nếu trong tương lai có một khu vực nào đó có khả năng thay thế vị trí trung tâm của Mỹ trong nền kinh tế thế giới thì ít ra nó cũng phải xây dựng được một hệ thống luật pháp hoàn thiện như Mỹ hiện nay – một bộ luật đảm bảo môi trường thuận lợi cho hoạt động đầu tư và kinh doanh.

Hiện nay chỉ có Liên minh châu Âu đáp ứng được tiêu chí này. Nếu châu Á muốn trở thành “phồn vinh trong tương lai” thì chính quyền các nước trong châu Á phải kiên quyết hơn nữa trong việc cải cách hệ thống phảp luật và xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh. Một điểm quan trọng là hệ thống luật pháp của các nước châu Á cần tương thích với nhau để thúc đẩy kinh tế trong khu vực.

Lâm Quang Lộc
Lớp kinh tế học khóa 7 – Khoa kinh tế ĐHQG TPHCM