Phần 1: Chiếc hộp và sự tự lừa dối
Phần 2: CHÚNG TA TỰ "NHỐT MÌNH TRONG HỘP" RA SAO?

Sự tự phản bội

Đó là một hành động ngược lại với điều mình thấy nên làm cho người khác

Đã bao giờ bạn cảm thấy mình nên giúp đỡ vợ con nhưng sau đó lại không làm? Hay có lúc nào bạn cảm thấy mình cần xin lỗi một ai đó, nhưng lại chẳng bao giờ thực hiện? Hoặc bạn biết mình có một số thông tin có ích cho một đồng nghiệp nhưng lại không chia sẻ với họ?... Đó là “sự tự phản bội”.

Bản chất của “sự tự phản bội”

Chúng ta thường dùng lỗi lầm của người khác để biện hộ cho cách cư xử tiêu cực của bản thân, rồi lại tô vẽ thêm những khuyết điểm của họ so với thực tế. Khi “tự phản bội” như thế, con người bắt đầu nhìn nhận thế giới qua lăng kính biện minh cho “sự tự phản bội” của mình. Khi đó, con người không có động cơ để suy xét lại quyết định của mình và thực hiện ý định tốt đẹp ban đầu. Đó là nguyên nhân đẩy con người vào trạng thái “nhốt mình trong hộp”.

Cùng với thời gian, những nhận định về bản thân xuất phát từ trạng thái “nhốt mình trong hộp” sẽ tạo thành tính cách của người đó. Chúng ta “tự phản bội mình” và nhìn nhận bản thân theo một cách nào đó, thì sau đó chúng ta sẽ vô tình mang theo cách nhìn nhận này vào các tình huống mới xảy ra trong cuộc sống. Nghĩa là khi đó, chúng ta đã  “nhốt mình trong hộp” mà không hề hay biết. Khi đó ta sẽ không biết mình nên làm gì cho những người xung quanh cả.

Sự liên đới

Khi chúng ta ở trong hộp, có nghĩa chúng ta ở trong tư thế phòng thủ, sẵn sàng bảo vệ mình trước mọi sự tấn công, khiêu khích. Như thế, cách cư xử “nhốt mình trong hộp” của chúng ta vô tình mời gọi những người xung quanh cũng “nhốt mình trong hộp” như mình. Bằng cách kết tội người khác, chúng ta mời gọi họ “vào trong hộp”, để rồi rồi sau đó, họ lại quay sang kết tội chúng ta vì đã kết tội họ vô lý. Nhưng vì đang “nhốt mình trong hộp”, nên chúng ta càng cảm thấy bất bình và kết tội họ nặng nề hơn. Và vòng tròn liên đới này cứ siết chặt dần, ngày càng nghiêm trọng hơn.

Và một vấn đề nghiêm trọng khác liên quan đó là, khi chúng ta ở trong chiếc hộp, chúng ta cần người khác gây rắc rối cho mình, vì khi đó, điều duy nhất chúng ta mong muốn là chứng minh mình đúng. Không phải bởi chúng ta thích bị xử tệ, mà bởi chúng ta đang ở trong trạng thái “nhốt mình trong hộp”.

Đây là một tình trạng rất phổ biến trong mọi tổ chức

Khi “nhốt mình trong hộp”, chúng ta không thể tập trung vào mục tiêu mà mình đã định ra mà chỉ mải chú ý đến bản thân. Cả trong trường hợp ta tập trung vào công việc chăng nữa thì mục tiêu của ta khi đó cũng chỉ nhằm tạo dựng hoặc duy trì danh tiếng của mình. Ta không coi trọng thành quả của người khác bằng của bản thân. Ta không hạnh phúc khi chứng kiến sự thành công của đồng nghiệp. Vì thế, ta tìm mọi cách để lấn lướt người khác, chỉ để đạt thành quả cá nhân mình. Ta hô hào vì mục đích chung, nhưng thật ra đó là sự giả dối. Khi “nhốt mình trong hộp”, ta không hề nhận ra điều đó. Và tệ hơn nữa, bởi khi đó chúng ta đồng thời cũng khiêu khích và lôi kéo những người chung quanh hành xử như mình. Càng cố gắng điều khiển người khác, ta càng tạo nên sự kháng cự. Mối liên đới ấy ngày càng lan rộng, tạo nên những nhóm đối nghịch trong tổ chức, dẫn đến tình trạng bè phái, mất đoàn kết nội bộ, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả chung của tổ chức.

Chìa khóa để giải quyết hầu hết các vấn đề về con người ảnh hưởng tới tổ chức cũng chính là giải pháp khắc phục nền tẳng của “sự tự phản bội”.

Giải pháp cho vấn đề "thoát ra khỏi hộp"

Lãnh đạo trong tình trạng “nhốt mình trong hộp”

Đó là một lãnh đạo luôn muốn nhìn thấy sự kém cỏi của nhân viên để chứng tỏ tài năng và khẳng định vị trí độc tôn của mình. Sự khiêu khích đó tất nhiên sẽ dẫn đến việc nhân viên kháng cự lại bằng nhiều cách: thách thức bằng cách làm theo ý riêng của họ, hoặc từ bỏ công ty và dành lại cho người lãnh đạo ấy tất cả vinh dự sáng tạo. Nhưng những phản ứng này càng củng cố cho người lãnh đạo này đoan chắc vào phán đoán của mình về sự bất tài của nhân viên. Từ đó, ra đời trong tổ chức nhiều luật lệ hà khắc hơn.Và tất nhiên, nhân viên sẽ ngày càng cảm thấy thiếu sự tôn trọng và càng chống đối dữ dội hơn. Kết quả là đưa nhau vào cái vòng lẩn quẩn bên trong chiếc hộp và trở thành một đám hỗn độn. Về mặt ảnh hưởng, người lãnh đạo đã giết chết những tài năng của công ty, gián tiếp đuổi các nhân viên giỏi nhất nhưng lại luôn thấy mình đúng.

Hướng thoát ra khỏi hộp

Trước hết phải nhận ra điều gì chúng ta không làm được khi đang ở bên trong chiếc hộp. Đó là:

• Cố gắng thay đổi người khác. Điều này dẫn đến những chống đối của người khác và khiến họ tạo thêm điều kiện để chúng ta “nhốt mình trong hộp” mà thôi.
• Cố gắng đương đầu với người khác. Việc này cũng tương tự như việc cố gắng làm thay đổi người khác. Thực chất đó cũng chỉ là một hình thức khác của thái độ kết tội mà thôi.
• Từ bỏ tình huống. Chỉ rời bỏ vấn đề thôi thì chưa đủ, vì khi đó “chiếc hộp” sẽ cùng đi với ta.
• Giao tiếp khéo léo. Khi ở trong chiếc hộp, dù cho có là bậc thầy về giao tiếp, chúng ta cũng khó có thể che giấu được những nhận định tiêu cực của mình.
• Thay đổi thái độ bản thân. Đó chỉ là thay đổi tư thế của mình trước tình huống đã trở nên quá căng thẳng, nhưng chỉ là sự thay đổi bên trong chiếc hộp, bản chất vấn đề thì vẫn như cũ.

Con đường thoát ra khỏi hộp

Bởi vì chúng ta có rất nhiều mối quan hệ, nên trong cùng một thời điểm, ta có thể “nhốt mình trong hộp” đối với người này nhưng lại “thoát ra khỏi hộp” đối với người khác. Và chính thực tế đơn giản đó có thể đóng vai trò như một đòn bẩy giúp ta có thể “thoát ra khỏi hộp” trong một số tình huống mà mình đang gặp phải. Mặc dù chúng ta không thể làm gì để “thoát ra khỏi hộp” khi đang ở trong đó, nhưng chính những mối quan hệ “thoát ra khỏi hộp” trong cùng thời điểm đã giúp giảm thiểu thời lượng ở-trong-chiếc-hộp và hàn gắn các mối quan hệ trong chiếc hộp của chúng ta.

Sự lãnh đạo “thoát ra khỏi hộp”

Sự kết tội của chúng ta không giúp người khác tốt lên, mà chỉ khiến cho họ trở nên tệ hơn mà thôi. Một người lãnh đạo mang tâm trạng “nhốt mình trong hộp” đối với mọi người sẽ nhanh chóng làm cho nhân viên cũng rơi vào tình trạng đó. Vì thế, chúng ta phải trở thành một nhà lãnh đạo kiểu khác. Đó là nghĩa vụ của một nhà lãnh đạo. Khi “nhốt mình trong hộp”, đó không phải là sự lãnh đạo mà là sự áp bức. Những người lãnh đạo được mọi người tôn kính và ủng hộ là những người “thoát ra khỏi hộp”.Việc trở thành một lãnh đạo thành công hay không phụ thuộc vào chuyện chúng ta thoát ra khỏi “sự tự phản bội” như thế nào. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể khuyến khích mọi người “thoát ra khỏi hộp”. Và cũng chỉ khi đó, chúng ta mới có thể tạo nên một đội ngũ lãnh đạo mà mọi người hưởng ứng, tin cậy và muốn cộng tác.

Sự khai sinh của một lãnh đạo

Đừng chối bỏ việc “nhốt mình trong hộp” khi chúng ta thật sự đang trong tình trạng đó. Chúng ta phải dũng cảm để xin lỗi và cố gắng tiến về phía trước, cố gắng trở nên hữu dụng hơn trong tương lai.

Sau đó, hãy tạo ra một tiến trình giúp mọi người trong tổ chức nhận biết trạng thái “nhốt mình trong hộp” của họ và hậu quả của việc thiếu tập trung vào thành quả; bên cạnh đó, chúng ta lập nên một hệ thống các phương pháp có thể giúp mọi người tập trung vào mục tiêu để luôn “thoát ra khỏi hộp”, trong mọi cách thức suy nghĩ, đánh giá, báo cáo hay làm việc.

Một khi đã “thoát ra khỏi hộp”, mỗi người sẽ biết các duy trì trạng thái đó trong quá trình phát triển của bản thân cũng như của cả công ty.

Cuốn sách này không chỉ có ý nghĩa trong vai trò lãnh đạo, mà cả trong đời sống cá nhân!