Saga - Các xu thể phát triển kinh tế thế giới ngày nay

Đại hội lần thứ VI của Đảng CSVN đã mở ra một thời kỳ cách mạng mới. Từ đây, công cuộc đổi mới được triển khai mạnh mẽ trên toàn quốc với cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường định hướng XHCN có sự quản lý của Nhà nước. Cũng trong thời gian này, quá trình phát triển kinh tế trên thế giới có nhiều thay đổi. Một nền kinh tế mang tính toàn cầu đang được hình thành rõ nét và có ảnh hướng rất lớn tới sự phát triển của các quốc gia. Trên bình diện phát triển kinh tế, đây là một thách thức to lớn, song cũng là cơ hội để chúng ta vươn lên mạnh mẽ nếu biết tận dụng thời cơ.

Từ thập niên 90, đặc biệt là sau năm 2000, hầu hết các xu hướng phát triển kinh tế chủ yếu của thế giới đều vận động theo chiều hướng để tạo dựng nền kinh tế toàn cầu thống nhất. Hội nhập kinh tế trên quy mô khu vực và toàn cầu là xu thế tất yếu của kinh tế mỗi nước. Với xu thế toàn cầu như hiện nay thì trong vài thập kỷ tới, một thị trường toàn cầu không biên giới sẽ xuất hiện. Như đã biết, số nước trong WTO hiện đã vượt con số 150 thành viên và các nước trong tổ chức này đã giảm thuế nhập khẩu xuống dưới 5%. Liên minh châu Âu (EU) đã bỏ hàng rào bảo hộ thương mại trong khối. Các tổ chức khác như: APEC, ASEAN+3, ASEM, khối Nam Á… đều là các hình thức liên kết, khu vực hóa, quốc tế hóa của nhiều nền kinh tế. Tại đây, vấn đề được đề cập đến trước hết là liên minh thuế quan, sau đó là đầu tư, và cuối cùng là đồng tiền chung.

Một chiến lược phát triển kinh tế theo hướng hội nhập quốc tế cần phải có những ngành công nghiệp chế biến xuất khẩu và dịch vụ hướng ngoại. Trên thị trường thế giới, kết quả của nền kinh tế mới người ta thấy có ba loại hình xuất khẩu: Xuất khẩu hữu hình (xuất khẩu các sản phẩm truyền thống), xuất khẩu vô hình (xuất khẩu trí tuệ, bằng phát minh, sáng chế, giấy phép sử dụng…) và xuất khẩu quản lý (xuất khẩu các bí quyết, phương pháp, công nghệ quản lý). Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, xuất khẩu vô hình các sản phẩm công nghiệp có hàm lượng tri thức cao có thể mang lại lợi nhuận và việc làm nhiều hơn so với xuất khẩu hữu hình.

Dưới tác động của các xu thế mới, lợi thế so sánh của các quốc gia trong nền kinh tế toàn cầu đã có những thay đổi cơ bản. Trên phạm vi toàn cầu, lợi thế phát triển của thế giới ngày nay là dựa chủ yếu trên các nguồn lực trí tuệ và năng lực đổi mới của quốc gia chứ không phải là nguồn lao động rẻ, nguồn tài nguyên rẻ và nguồn vốn. Ngày nay, không phải chỉ ở các nước phát triển mà cả các nước công nghiệp mới, thậm chí ngay cả các nước đang tiến hành CNH đều tìm cách đưa các yếu tố của nền kinh tế tri thức vận dụng vào nước mình. Trung Quốc và các nước ASEAN đang đẩy mạnh phát triển công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), cải cách kinh tế hướng tới nền kinh tế tri thức trong tương lai. Ấn Độ mặc dù đang có nhiều khó khăn nhưng vẫn nỗ lực và có nhiều thành công trong việc xuất khẩu phần mềm (hiện nay kim ngạch xuất khẩu phần mềm của Ấn Độ đạt 5 tỷ USD/năm và dự báo sẽ đạt 10 tỷ USD vào năm 2008).

Trong khi liên kết và hợp tác giữa các quốc gia, các khu vực, giữa các tập đoàn kinh tế là xu thế chủ đạo thì sự cạnh tranh giữa chúng vẫn tồn tại và ngày càng quyết liệt. Lợi thế cạnh tranh trong nền kinh tế mới tùy thuộc vào trình độ công nghệ, sức mạnh quy mô tài chính và năng lực quản lý và điều hành của mỗi quốc gia.

Một điều đáng lưu ý là sự phát triển hiện nay diễn ra với những định chế pháp lý phù hợp với thị trường toàn cầu. Các định chế này bao gồm các lĩnh vực thương mại, đầu tư, tài chính, dịch vụ, lao động… Những định chế của WTO, IMF, UNIDO hiện nay là những định chế bước đầu của thị trường toàn cầu tương lai. Tuy nhiên, một thể chế thị trường mở có thể có những nét đặc thù riêng tùy theo những điều kiện cụ thể của từng nước.