Saga - Những điều cần biết khi đi nghe hòa nhạc

Những điều cần biết khi đi nghe hòa nhạc - Vỗ tay và tán thưởng

Vỗ tay và tán thưởng

Tặng hoa

Một lần đi nghe buổi biểu diễn của Dàn nhạc giao hưởng Hà Nội, tôi thấy một thỉnh giả - cô này có lẽ là người quen của anh soloist, đứng dưới và cố rướn rướn rướn rướn lên sân khấu để tặng hoa. Hình ảnh này quả thực ra trông rất... khó tả.

Thông thường, trong các buổi biểu diễn chuyên nghiệp, người ta chỉ lên tặng hoa các nghệ sĩ khi buổi diễn đã kết thúc, các nghệ sĩ cùng ra sân khấu để chào thính giả. Lúc này nếu muốn tặng hoa, người ta nên lên hẳn trên sân khấu và tặng trực tiếp, thay vì đứng dưới và với hoa lên, buộc nghệ sĩ phải cúi xuống nhận.

Vỗ tay

Vỗ tay là một hình thức tán thưởng ở mức rất cao. Những tràng vỗ tay càng dài và càng lớn càng thể hiện sự tâm đắc, tán thưởng buổi biểu diễn của các nghệ sĩ. Ở những buổi biểu diễn của các nghệ sĩ đẳng cấp, đôi khi thính giả phấn khích tới mức vỗ tay liên tục và hô “Bravo” (hoan hô) không dứt, các nghệ sĩ, dù đã lui ra sau cánh gà, vẫn phải trở lại nhiều lần để chào khán giả. Nhiều trường hợp được thính giả vỗ tay kéo dài, các nghệ sĩ tiếp tục ra và biểu diễn thêm một bản nhạc nữa (ngoài chương trình) rồi mới chính thức vào sau cánh gà. Thế giới đã từng ghi nhận kỷ lục cho tràng vỗ tay dài nhất, là trong buổi biểu diễn của danh ca Luciano Pavarotti tại Nhà hát Opera Berlin, kéo dài suốt hơn 40 phút.

Tuy nhiên, vỗ tay vào lúc nào và vỗ tay như thế nào là một vấn đề khá khó nói cho rõ. Vậy nên tôi phải chia ra nói về vỗ tay và tán thưởng trong một phần riêng thay vì gộp vào chung với các đoạn trên.

Cách vỗ tay đúng nhất là chỉ vỗ vào cuối bản nhạc, khi các nhạc công đã dừng biểu diễn và mọi âm thanh đã hoàn toàn lắng xuống. Vỗ tay rào rào khi nhạc trưởng chưa hạ đũa chỉ huy xuống là một hành động phá vỡ sự toàn vẹn của bản nhạc, thể hiện sự thiếu tôn trọng các nghệ sĩ và thiếu tôn trọng âm nhạc nói chung. Ngoài ra nguyên tắc chung cũng là vỗ tay sau mỗi Aria đối với tác phẩm Opera.

Đôi khi giữa các chương (movement - còn được biết đến dưới tên “chuyển hành”) của bản nhạc, thính giả cảm thấy vô cùng tâm đắc, không nhịn được nên vỗ tay, và điều này cũng có thể chấp nhận được, trừ một vài nhạc trưởng hoặc nghệ sĩ khó tính. Một vài nhạc trưởng không thích khán giả vỗ tay giữa các chương đã chỉ huy dàn nhạc biểu diễn liên tục, không có đoạn nghỉ.

Tôi thấy nói chung ngay cả việc vỗ tay sau khi người dẫn chương trình giới thiệu tiết mục và trước khi dàn nhạc bắt đầu trình tấu cũng là không nên. Bản nhạc là một bức tranh, mà sự yên lặng xung quanh nó chính là khung tranh. Đôi khi một khung tranh xấu sẽ làm hỏng ấn tượng về một bức tranh đẹp, cũng như tiếng vỗ tay rào rào trước khi dàn nhạc bắt đầu chơi có thể khiến tai bạn lùng bùng, không thưởng thức được những nét nhạc đầu tiên, thường là nhỏ nhẹ, dịu dàng của bản nhạc.

Tất nhiên trên đây chỉ là những nguyên tắc chung, vẫn có những ngoại lệ nhất định. Người nghe nhạc phải nắm được những nguyên tắc này để có được định hướng xử sự cho đúng. Để tránh vỗ tay giữa các chương, người nghe nên xem trước nội dung chương trình để biết những tác phẩm nào được trình tấu, chúng có kết cấu như thế nào, khi nào là kết thúc chương, khi nào là kết thúc của bản nhạc. Dưới đây là một vài thể loại nhạc cổ điển phổ biến có phân chương:

Giao hưởng (Symphony): phổ biến nhất là có 4 chương, ngoài ra cũng có những bản giao hưởng 5 chương, thậm chí 2 hay 1 chương.
Bản hòa nhạc độc tấu cho nhạc cụ và dàn nhạc (Concerto): thường có 3 phần.
Bản nhạc cho tam tấu (trio), tứ tấu (quartet) hoặc ngũ tấu (quintet): thường có 4 chương
Sonata: thường có 3 chương

Mức độ tán thưởng cao nhất là đứng dậy và vỗ tay. Chỉ trong những buổi biểu diễn vô cùng thành công, các nghệ sĩ diễn tấu rất xuất chúng, chạm tới tâm hồn của thính giả, mới có thể khiến cả khán phòng cùng đứng lên và vỗ tay không dứt.

Trên đây là một số những nguyên tắc chung khi đi nghe hòa nhạc trong nhà hát được tôi đúc kết qua hiểu biết cũng như kinh nghiệm cá nhân. Tôi nghĩ, nghe nhạc là một hoạt động tinh thần đặc biệt, và không chỉ ở nhà hát mà ở bất kì nơi đâu, chúng ta cũng cần cư xử một cách có văn hóa. Tất nhiên không nên rập khuôn cứng nhắc với những nguyên tắc, nhưng cũng cần lấy đó làm điểm tựa, để biết mình cần làm gì, nên làm gì, và làm như thế nào. Sự lịch lãm không phải tự nhiên mà có. Tất cả chúng ta, kể cả tôi, đều phải học dần dần cả thôi.