Thời nay quả đã khác xa rồi. Ngày xưa thì “đồ già”, nay tuổi thì lại quá nhiều ông đồ trẻ, trẻ đến chẳng thể ngờ, tuổi chỉ 8x, 9x (chưa một mối tình vắt vai, đời chưa trải đắng cay, ngọt bùi) mà vung bút cho chữ, bán chữ cho đời…

Ngày xuân xin đừng nói đến tiền! Bởi tiền như các nhà văn hóa định nghĩa cũng chỉ là phương tiện của cuộc sống chứ đâu phải là cái gì thần thánh, cao siêu, đâu phải là cái ngự trị chi phối trái tim, cái có thể nâng tầm trí tuệ, làm ấm nồng tình nghĩa con người.

Ông đồ vung bút bán chữ, người xếp hàng mua chữ thấy mừng là bản sắc dân tộc vẫn trường tồn, vẫn đằm, vẫn thắm lẽ đời. Nhưng tôi nhìn ai kia quen quen quá, cũng xốn xang đứng xếp hàng tề chỉnh sau cô gái mặt hoa da phấn, trời rét thế mà chưng váy lửng. Quen thì rõ quen rồi nhưng để cho “ổng” tự nhiên tôi chả đến gần giơ tay bắt làm chi. Nghe đồn ông “quan sở” này nhà đất lắm lắm, dự án đông tây chỗ nào cũng có xuất, chỉ phải chả chỗ nào có tên “ổng” cả. Người ta đồn “ổng” tránh tiếng gửi tên cho họ hàng, con cháu. Bởi ông còn mươi năm nữa mới tuổi về hưu, mới “hạ cánh”, ổng còn lo tiến xa hơn…

Lại chợt nhớ về câu chuyện tránh tiếng gửi tên của một ông quan đầu tỉnh cách đây đã gần ba chục năm rồi. Ấy là thời bao cấp còn khó đủ bề. Thị xã dưới quyền nể ông, sợ uy ông nên ký toẹt cho ông lô đất 300 m2 một mặt đường, một mặt ngõ rộng. Ông nhận, nhưng chỉ một điều kiện ghi tên cho con trai ông, chứ đừng điền tên ông làm gì vì ông còn đang “làm việc”. Tất nhiên là mấy vị lãnh đạo thị xã kia phải vâng lời ông một cách ngoan ngoãn. Nhưng cũng có vị rỉ vả: Ô hay, đất cấp cho “cụ”, “cụ” xứng đáng được nhận quá đi, công lao cống hiến, mảnh đất sánh bì sao được. Nhưng ý cụ với cái nhẽ để cụ còn làm việc thì bề dưới đâu dám làm ngược. Ngày ấy, ai cũng bảo chẳng ai khôn hơn được “cụ”. Nhưng thời gian thế sự biến cải, bây giờ cái khôn của cụ lại thành ra quá dại. Trớ trêu thay, nực cười thay, anh con trai bây giờ lý sự toạc móng giò: Đất là của anh, mang tên anh, chứ đâu phải của ông bố một thời quyền chức cả tỉnh nể vì. Kiện tụng ầm ĩ. Thế là bố con chẳng bằng người dưng, cách mặt, xa lòng.

Sớm xuân nay lại gặp ông quan lắm đất, nhiều nhà đi chợ Văn Miếu mua chữ. Xem dáng bộ thư thái, chẳng chút quyền uy, comple sáng màu, cà vạt đỏ tươi. Sau cô gái môi son má hồng, váy lửng xin chữ “Duyên” là đến lượt ông rồi. Ngó coi, tưởng ông xin chữ “Phúc” chữ “Tâm”. Nào ngờ một hai ông xin thầy chữ “Lộc”! Ông đồ non tuổi ba mươi chọn giấy điều vung bút. Chữ thư pháp uốn lên, lộn xuống, nét tỏ, nét mờ. Tôi đứng xa nhìn chữ “Lộc” như chữ “Lốc” bởi trên đó là cái phẩy dài!

Giàu có như ông mà vẫn thèm khát “Lộc”. Mới hay sự giàu không có đỉnh, lòng tham không đáy. Lẽ đời chả thể cứ mãi thế a? Chợt nghĩ ông quan tránh tiếng, gửi tên của thời bao cấp và vị quan đương quyền đi mua chữ “Lộc” ở chợ chữ Văn Miếu chiều xuân này có gì khác gì nhau đâu?

Đang nghĩ ngợi vu vơ thì tiếng ai đó chào:

- Cháu chào bác, bác cũng đi mua chữ ạ!

- Ô cháu, khỏe không, bác mua bán gì đâu, đi xem người, xem chữ cho vui…

- Thế cháu mua chữ gì xuân này?

- Ba năm rồi cháu chỉ “chung thân” với chữ “Nhẫn”, còn bây giờ cháu thấy khó quá, chưa biết chọn chữ gì.

Thằng cháu học giỏi có tiếng của quê tôi đây. Nghe đồn cháu đỗ thủ khoa đại học mà ra trường chạy vạy mãi mới kiếm được việc, đâu phải đã có cơ quan nào đón ngay, chắc giờ tiến bộ lắm…

- Bác ơi, bây giờ làm việc khó lắm. Thẳng bang cũng chả được. Mà cái nghiệp tài chính bọn cháu thì lại cần sự minh bạch. Nhưng càng minh, càng bạch thì xem ra “các sếp” lại chẳng ưng?

Chữ “Lộc” cho vị quan quá giàu vẫn còn tham. Chữ “Nhẫn” cho anh bạn trẻ cử nhân giỏi không thể nhẫn hơn được nữa vì môi trường làm việc chéo ngoe. Cả chữ “An” của bà cụ hàng xóm treo giữa tường nhà… Ôi đi giữa chợ chữ chiều xuân ở Văn Miếu mà lòng tôi xao xuyến lạ. Tối về nhìn lên màn ảnh truyền hình lại thấy ba cô giáo ở vùng cao Yên Bái đem cái chữ lên non ngàn với bao vất vả mà thấy xót xa!

Giàu và nghèo. Sang và hèn. Quý phái và tiểu nhân còn là bao ngẫm ngợi. Lại nghe chuyện tỉnh Hà Nam tổ chức lễ Tịch điền ôn lại tích vua đi cày xưa nơi núi Đọi để nhắc nhở chuyện coi trọng sản xuất nông nghiệp, coi trọng cây lúa, hạt gạo hôm nay. Nhưng chẳng thể không chút chạnh lòng về cái Khu Công nghiệp Hoàng Đông cũng ở huyện Duy Tiên, chả xa núi Đọi là mấy, có tích vua xưa đi cày, quy hoạch mấy trăm héc ta đất cả chục năm, chờ mãi có dự án công nghiệp nào về? Xót xa cho cả ngàn hộ gia đình nông dân mất đất. Thương cho đàn trâu quê nghển cổ nhìn trời bởi cỏ cũng đâu có chứ nói chi đến có ruộng để mà cày.

Đi chợ chữ Văn Miếu thấy đông vui. Thấy người xếp hàng dài mua chữ mà mừng. Nhưng lại chợt nghĩ: Nếu trò mua chức, bán quyền mà cũng lại như có chuyện xếp hàng dài với chai rượu Tây, với phong bì, phong bao dày, những “Euro”,”dollar” thì lại thấy trĩu lòng khi Tết đến, Xuân về.