- Công ty B được chủ tịch UBND tỉnh TN cấp giấy phép thành lập Tháng 2 năm 1998 theo quy định của luật công ty do Quốc hội thông qua ngày 21/12/1990 Hội đồng quản trị công ty họp tháng 8/2006 đã thông qua nghị quyết bãi miễn chức vụ chủ tịch Hội đồng quản trị và tư cách hội dồng quản trị của bà Lê do những sai phạm của bà trong quá trình thực hiện chức trách của mình trong công ty. Bà Lê phản đối nghị quyết này và đã làm đơn khiếu nại tới chủ tịch UBND tỉnh TN.

- Trên cơ sở khiếu nại tới chủ tịch UBND tỉnh TN đã có chỉ thị yêu cầu công ty B dừng thi hành nghị quyết vừa được thông qua đồng thời đề nghị thanh tra hoạt động của công ty để có kết luận về vấn đề này.

• Sự khiếu nại của bà Lê có đúng không?
• Chỉ thị của chủ tịch UBND tỉnh TN?
• Theo anh chị giải quyết vụ việc trên như thế nào?

a.    Điều lệ Công ty X không quy định, căn cứ Luật Doanh nghiệp, với tổng tỷ lệ vốn góp và 60%, B và C không thể đơn phương quyết định các vấn đề thuộc thẩm quyền của HĐTV mà không được sự chấp thuận của A. (Điều 52 LDN, tỷ lệ thông qua quyết định của HĐTV là >= 65% (hoặc 75%) tổng số vốn góp của các thành viên dự họp chấp thuận (giả thiết rằng các cuộc họp của HĐTV đề có sự tham gia của A)). Do vậy mong muốn của B và C về việc thay thế Chủ tịch HĐTV là không thể thực hiện được nếu không được A đồng ý.

b.    Như anh DucDang đã lưu ý rằng tòa án cũng sẽ cân nhắc một số khía cạnh khác để xác định hợp đồng vay ký trong trường hợp này có vô hiệu không. Căn cứ pháp lý để tòa án căn cứ xem xét là Điều 145 Bộ Luật Dân sự. Bạn xem luật nhé.

2.    Xin được bàn thêm.

Mình rất đồng ý với ý kiến của anh vinafins rằng hầu hết các đối tác tham gia khi hình thành doanh nghiệp đều chỉ nhìn hoạt động đầu tư, triển khai kinh doanh... theo chiều xuôi mà không tính theo chiều ngược lại. Mình cũng rất tán đồng với bài viết của bạn sv luat QGHN về Cty TNHH hai thành viên. Do vừa mang tính đối nhân, lại vừa mang tính đối vốn, vừa là chủ sở hữu, vừa tham gia điều hành Cty nên bất đồng và xung đột giữa các thành viên rất dễ phát sinh. Nếu không có sự thống nhất trước về cơ chế để giải quyết bất đồng, xung đột, vấn đề này sẽ trở thành lực cản cho hoạt động và sự phát triển của công ty. Dưới đây là một tình huống thực tế mà mình đã gặp, xin nêu ra cho mọi người tham khảo:

Công ty TNHH Z thành lập năm 2005, gồm 2 thành viên là D (80% vốn) và E (20% vốn)

D là Chủ tịch HĐTV còn E là Giám đốc đồng thời là người đại diện pháp luật của Cty

Năm 2008, do không thống nhất về vấn đề phân chia lợi ích trong công ty, D và E dẫn đến bất đồng và mâu thuẫn. D cho rằng với tỷ lệ sở hữu vốn 80%, mình có thể đơn phương quyết định tất cả các vấn đề của Công ty mà không cần sự đồng ý của E. Do không có “tiếng nói” trong HĐTV, E đã dùng một “vũ khí” khác là chữ ký của người đại diện pháp luật để đối trọng với D. Và như thế mọi hoạt động của Cty đều bị ngưng trệ. Nhận thấy được sức mạnh của “vũ khí” mà E sử dụng, D với danh nghĩa của HĐTV thông qua quyết định thay đổi ngừơi đại diện theo pháp luật và tiến hành làm hồ sơ đăng ký với cơ quan có thẩm quyền (Sở KHĐT). Tuy nhiên, khổ một nỗi, trong hồ sơ đăng ký, sở KHĐT yêu cầu bắt buộc phải có chủ ký của E (người đại diện theo pháp luật cũ) trong bản thông báo thay đổi người đại diện theo pháp luật của Cty. (xem hướng dẫn hồ sơ đăng ký thay đổi người đại diện theo pháp luật của DPI HCMC: http://www.dpi.hochiminhcity.gov.vn/data/news/2003/7/359/thaydoi_nguoi_DDPL.htm). Và thế là ...

Hầu hết các đối tác tham gia khi hình thành doanh nghiệp đều chỉ nhìn hoạt động đầu tư, triển khai kinh doanh... theo chiều xuôi mà không tính theo chiều ngược lại.

Cái mớ bòng bong mà các bạn đưa ra là cực kỳ rối rắm. Nếu phân tích dưới giác độ Game theory giữa 3 player là A, B và C thì có rất nhiều kết cục.

Theo tôi trước hết cả 3 bên nên thuê Luật Sư, cái đầu tiên họ giúp mình là giới hạn luật chơi, để xác định số kết cục hữu hạn. Như vậy sẽ tiết kiệm được rất nhiều tiền bạc và chi phí không đáng có.

Còn ở đây không có một lời khuyên nào chính xác cho tình huống này cả.

1, Nếu B và C muốn A không làm chủ tịch hội đồng thành viên nữa mà trong điều lệ công ty không có quy định nào khác luật về tỉ lệ vốn dự họp cần thiết để thông qua quyết định của hội đồng thành viên thì họ phải làm thế nào?

2, Trong trường hợp mà điều lệ công ty X không có quy định nào khác điểm c khoản 1 điều 47 luật doanh nghiệp thì Hợp đồng vay tài sản của B với công ty Y là một sự vượt quyền của B. Vậy, căn cứ pháp lý nào để xác định hợp đồng đó là vô hiệu, vô hiệu do cái gì?

Xin cảm ơn bác

Liên quan đến câu hỏi của langthang_net về DNTN, tôi xin giới thiệu bài viết rất hay (cách viết rất gẫn gũi và dễ hiểu) của Luật sư Nguyễn Ngọc Bích trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn. Luật sư Bích đã sử dụng các ví dụ rất cụ thể, đời thường để giải thích các vấn đề pháp lý về DNTN:

“Tại sao doanh nghiệp tư nhân không được góp vốn?"

* Nguyễn Ngọc Bích

TBKTSG số ra ngày 19-10 có nêu lên vấn đề tại sao doanh nghiệp tư nhân không được góp vốn. Bài báo cho biết có một doanh nghiệp tư nhân (DNTN) muốn góp vốn với một công ty trách nhiệm hữu hạn nhưng bị Sở Kế hoạch và Đầu tư TPHCM từ chối với lý do DNTN là loại hình trách nhiệm vô hạn. Sự từ chối đó là đúng, nhưng lý do thì không hẳn như thế vì vô hạn hay hữu hạn thì cũng là chịu trách nhiệm. Lý do của nó khác. Tôi xin trình bày hơi chi tiết một chút vì nó liên quan đến những khái niệm pháp lý nền tảng về công ty.

Hai cách phát triển trái ngược nhau

Sự phát triển của định chế công ty ở ta so với định chế tương tự của các nước đi đầu trên thế giới thì ngược hẳn nhau. Ở các nước kia, công ty có trước sau đó mới có luật pháp điều chỉnh nó. Lý do là ở đó do nhu cầu của cuộc sống người ta phải giao ước, hứa hẹn (vay nợ, mua bán, lập hội). Sau đó họ cãi nhau; bèn thưa ra chính quyền; nơi này giải quyết và kết quả giải quyết tạo nên luật pháp. Ở đó thực tại cuộc sống có trước, luật pháp có sau. Đó là sự diễn tiến tự nhiên của lịch sử.

Ở ta luật pháp tạo nên thực tại cuộc sống. Và định chế công ty ở ta đã hình thành trong hoàn cảnh này. Trước năm 1990, không có DNTN hay công ty. Chính Luật Công ty năm 1990 tạo nên chúng; sau đó Luật Doanh nghiệp 2000 và 2005 tiếp tục cải tiến chúng. Vì từ luật pháp mà ra nên các loại hình doanh nghiệp được sắp xếp theo sự hợp lý: DNTN, hợp danh, trách nhiệm hữu hạn... Ở các nước khác, chúng không đi theo trình tự hợp lý đó. Lý do là từ trong cuộc sống chúng nảy sinh và không chính quyền nào muốn đụng cho đến khi có sự tranh chấp xảy ra trong nội bộ của chúng; chính quyền can thiệp và chúng trở thành một định chế theo luật pháp. Chẳng hạn ở Anh, nước phát triển nhất trong thế kỷ 19 và trở thành mẫu mực cho các nước khác về các loại hình doanh nghiệp, thì luật công ty cổ phần của họ có vào năm 1862, trong khi luật công ty hợp danh mãi đến năm 1890 mới có, còn DNTN không có luật! Đấy là vì người ta coi DNTN là một con người (một thể nhân trên 18 tuổi) và hoạt động của nó bị chi phối bởi các luật căn bản dành cho thể nhân kia (hợp đồng, dân sự...). Thành ra nếu chúng ta lấy các khái niệm pháp lý trong luật pháp của mình, vốn phát sinh theo sự hợp lý, để suy ra những thứ tương tự trong luật của các nước, vốn phát sinh theo nhu cầu cuộc sống, thì nhiều lúc thấy khó hiểu và dễ hiểu sai. Do đó phải đi riêng lẻ vào từng khái niệm pháp lý nhất định.

Tư cách

Khi mỗi người chúng ta sống thì chúng ta có thể gây ra trách nhiệm. Thí dụ cành cây xoài nhà mình rơi vào đầu người khác lúc họ đi qua. Do đó dễ có tranh chấp trong cuộc sống và luật pháp phải giải quyết. Nó làm bằng cách xoay vào trách nhiệm là một khái niệm đạo đức đã tồn tại trong cuộc sống. Và nó ấn định ai ở vị trí nào thì phải chịu trách nhiệm gì? Một người chịu trách nhiệm với một người khác thì người sau có quyền lợi. Do đó trong luật có khái niệm địa vị pháp lý. Từ ngữ đó được dùng khi một người đứng một mình và không bao hàm một mối tương quan có với ai. Nếu có, thì người ấy có một tư cách. Vợ đối với chồng, thầy đối với trò. Tất cả chúng ta, khi đến 18 tuổi và tâm thần bình thường thì đều có một tư cách. Nói đến tư cách là để xác định trách nhiệm. Và trách nhiệm cho phép chúng ta đi kiện người khác khi bị thiệt hại, và bị người khác kiện trong trường hợp ngược lại. Vậy nói đến tư cách là nói đến việc đi kiện và bị kiện để thực thi trách nhiệm hay quyền lợi của mình. Muốn thực thi thì phải có “tài sản riêng”. Bị kiện là trách nhiệm thì đi kiện là quyền lợi. Từ cơ sở này chúng ta sang các loại hình doanh nghiệp.

Tư cách pháp nhân

Anh A 25 tuổi, mở một quán phở. Phở bán gây ngộ độc, thì anh - do trách nhiệm mình có - sẽ phải đền. Có một người bị ngộ độc, anh đền một; có 15 người, anh đền 15. Khi bị đền như thế, anh A và tiệm phở của anh ta là một. Anh ta phải đền cho đến khi chỉ còn vật dụng cá nhân với đồ thờ cúng! Luật nói rằng anh ta chịu trách nhiệm vô hạn. Ngược lại, ai ăn phở không trả tiền, anh có quyền đòi. Rõ ràng anh A và tiệm phở của anh chỉ là một. Luật của các nước khác gọi hình thức này là làm chủ một mình, còn ta gọi là DNTN.

Một mình A làm ăn thì khó mở mang cơ sở vì thiếu tiền. Muốn vượt qua, anh rủ người khác góp. Họ lập thành một “hội” (đầu tiên gọi là societas), thí dụ “Phở 25”. Giữa họ với nhau không có vấn đề gì; nhưng nếu tiệm bị ăn cắp ai sẽ đứng ra thưa; nếu phở gây ngộ độc, khách thưa ai? Vấn đề trách nhiệm được đặt ra. Và luật pháp trả lời; lúc đầu - chưa có kinh nghiệm - nó bảo: “Tất cả các anh và vô hạn”. Và cái hội kia được gọi là công ty hợp danh.

Trong hội có người tham gia trực tiếp, có người không; nếu ai cũng phải chịu trách nhiệm vô hạn cả thì sẽ khó có Phở 26, 27, 28! Chính quyền muốn có nhiều “hội phở”cho dân ta xài; bèn đổi ý và tuyên bố: “Thôi các anh bỏ tiền thì không phải chịu trách nhiệm như vậy nữa; tôi sẽ tách các anh ra khỏi khối tài sản mà các anh đã mua và gọi nó là hội”. Khối tài sản thì làm sao mà đi kiện và bị kiện? Do đó luật phải biến nó thành “người”. Bây giờ “hội” có thể đi kiện và bị kiện y như anh A. Việc ấy do luật pháp đặt ra, chỉ có trong con mắt của luật pháp và được gọi là “pháp nhân”. Cái “hội” có tư cách pháp nhân kia được gọi là “công ty trách nhiệm hữu hạn”. Sau này để nó có thể gọi thêm vốn nhiều người, người ta đặt ra công ty cổ phần. Đây là diễn giải theo một trình tự hợp lý. Trên thực tế ở Anh, luật cho công ty cổ phần có trước, trách nhiệm hữu hạn có sau; vì người ta phải giải quyết vấn đề trách nhiệm, mối âu lo chính, để cho ra đời công ty Đông Ấn đi sang Ấn Độ, bắt đầu tiến trình mở mang một đế quốc mà mặt trời không bao giờ lặn!

Đến đây ta có thể trở lại câu hỏi nêu trong tựa của bài. Ở loại hình công ty, luật pháp tách người bỏ vốn ra khỏi khối tài sản mà họ tạo nên; ban cho khối đó tư cách làm “người”, nó có thể đi kiện và bị kiện và phong nó là “pháp nhân”. Khối tài sản mà anh A có trong tiệm phở của mình không được coi là người; do đó tiệm phở của anh không có tư cách pháp nhân; nên DNTN không thể lấy tên nó góp vốn cho ai được. Chỉ có anh A thôi và anh phải dùng tên cúng cơm của mình.

Nếu anh kỵ húy thì bây giờ luật cho anh mở công ty trách nhiệm một thành viên, công ty này có tư cách pháp nhân; tức là khối tài sản anh A đã tạo nên trong DNTN trước ngày 1-7-2006 không được coi là “người” thì bây giờ - nhờ kinh nghiệm loài người - tình cảnh bất công của nó được đảo ngược! Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên chỉ bắt đầu có ở Anh vào khoảng năm 1972. Nếu ta so sánh quá trình phát triển của họ thì sẽ thấy để có loại hình này họ mất hơn 100 năm (1862-1972). Ta mất 10 năm (1990-2000)! Luật pháp phục vụ con người mà!

(TBKTSG - Số 46-2006 (830), ngày 9/11/2006)

"Chú" trao đổi cùng langthang_net thêm về vấn đề "con" băn khoăn tại đây nhé.

Nhân đây chú DucDang cho con hỏi ké một tí nhé.

Nếu là DNTN thì khi đưa tài sản là bất động sản (người đứng tên bất động sản cũng là chủ DN) vào vốn của DN thì có phải làm thủ tục sang tên qua doanh nghiệp không.

Và như trường hợp trên khi ông A góp vốn bằng bất động sản thì cơ quan nhà nước cũng đồng ý là mức giá trị của bất động sản đó là 400 triệu và đưa vào phần vốn doanh nghiệp luôn hay sao?

Cám ơn chú trước nhé.

Về quản lý và sử dụng con dấu, các bạn có thể tham khảo Điều 36 Luật doanh nghiệp 2005 và Nghị định 58 năm 2001 về quản lý và sử dụng con dấu.

Cám ơn bạn đã đưa lên Saga một hình huống thú vị. Trên thực tế các trường hợp tranh chấp giữa các thành viên công ty như bạn nêu đang xảy ra ngày càng nhiều tại Việt Nam, đặc biệt ở các công ty tư nhân. Các vấn đề xoay quanh tình huống này không chỉ liên quan đến các vấn đề pháp lý mà còn liên quan đến quản trị doanh nghiệp, quan hệ giữa người quản lý/điều hành và chủ doanh nghiệp (cổ đông/thành viên), tư cách pháp nhân của công ty với các thế nhân với tư cách là thành viên hay cổ đông công ty. Các tranh chấp tương tự sẽ ngày càng nhiều và các nhà đầu tư (đặc biệt ở Việt Nam với văn hóa hùn hạp và tin cậy cá nhân là chính) cũng cần có kiến thức pháp lý để có thể xây dựng luật chơi rõ ràng và có lối thoát trong trường hợp tương tự mà bạn nêu ra.

Dựa trên các thông tin bạn cung cấp, xin đưa ra một số ý kiến để chúng ta cùng thảo luận:

Giá trị căn nhà tăng lên thuộc về A hay thuộc về công ty?

Ở đây tôi xin sửa lại câu hỏi một chút, “căn nhà thuộc về A hay công ty”? Ở đây vấn đề chính không phải là giá trị căn nhà mà là bản thân căn nhà -- sẽ thuộc quyền sở hữu của ai? mặc dù thị giá của căn nhà tăng lên làm phát sinh tranh chấp. Theo Luật Doanh nghiệp (2005), A góp vốn bằng căn nhà (trị giá 400 triệu đồng tại thời điểm góp vốn) vào Công ty X, như vậy A với tư cách là thành viên có nghĩa vụ (theo Luật Doanh nghiệp và Điều lệ Công ty) hoàn tất nghĩa vụ góp vốn vào Công ty, cụ thể là sang tên / chuyển quyền sở hữu căn nhà (và chuyển quyền sử dụng đất) cho Công ty. Công ty X đương nhiên là chủ sở hữu căn nhà, là tài sản mà A góp vào Công ty. Thỏa thuận góp vốn của các thành viên đã được ghi nhận trong Điều lệ (và/hoặc thoả thuận giữa các thành viên vào lúc thành lập). Việc định giá tài sản góp (400 triệu) cũng đã được các thành viên thống nhất. Trên thực tế, có thể A chưa làm thủ tục sang tên trước bạ căn nhà cho Công ty, nên nay muốn rút ra (bạn cần kiểm tra lại thông tin “các thành viên đã thực hiện thủ tục góp vốn vào Công ty theo đúng quy định trong Luật doanh nghiệp 2005” liên quan đến việc góp vốn của A). Nếu đúng như vậy, theo Luật Doanh nghiệp và Điều lệ Công ty, A có nghĩa vụ hoàn tất việc chuyển quyền sở hữu – đây chỉ là vấn đề thủ tục. Do căn nhà đã được góp vào Công ty và trở thành tài sản của Công ty độc lập với tài sản của các thành viên), do vậy nếu giá thị trường của căn nhà tăng lên thì Công ty với tư cách là chủ sở hữu được hưởng lợi, chứ không phải A.

Công ty X hoặc một trong các thành viên còn lại (B hoặc C) hoàn toàn có quyền khởi A yêu cầu hoàn tất nghĩa vụ góp vốn hay cụ thể hơn là làm thủ tục chuyển quyền sở hữu căn nhà cho Công ty.

Giả sử như A chưa làm thủ tục chuyển quyền sở hữu mà căn nhà vẫn đứng tên A, và nếu A muốn rút lại việc góp vốn bằng căn nhà và góp bằng tiền mặt, thì việc này có thể được giải quyết nếu B và C chấp thuận (hay nói cách khác là Hội đồng Thành viên chấp thuận). B và C hoàn toàn có quyền từ chối và yêu cầu A hoàn tất việc chuyển quyền sở hữu căn nhà cho Công ty.

Vấn đề người đại diện theo pháp luật của Công ty, bạn xem lại Giấy Chứng nhận Đăng ký  Kinh doanh của Công ty, chắc chắn sẽ có ghi (chỉ có thể là A hoặc B). Có thể Điều lệ Công ty không xác định rõ người đại diện theo pháp luật của Công ty là Giám đốc hay Chủ tich HĐTV.

Các quyết định của A có hợp pháp không? Căn cứ pháp lý của việc này có thể tham chiếu ở đâu?

Việc xem xét quyết định của A có hợp pháp không cần xem xét cụ thể Điều lệ Công ty X (thẩm quyền của Chủ tịch HĐQT và của Hội đồng Thành viên). Tuy nhiên, theo Luật Doanh nghiệp 2005 và thực tiễn phổ biến ở các công ty TNHH (theo điều lệ), việc cách chức hay bãi miễn Giám đốc là do Hội đồng Thành viên quyết định (với tư cách là cơ quan quyền lực cao nhất, đại diện cho các chủ sở hữu công ty – thành viên). Mà thông thường, vấn đề này sẽ được Hội đồng Thành viên quyết định theo nguyên tắc biểu quyết quá bán theo số lượng thành viên của Hội đồng thành viên hoặc theo số vốn góp (51%, 65% hoặc hơn tùy theo Điều lệ). Do vậy, tôi cho rằng với tư cách thành viên góp 40% vốn điều lệ và với tư cách Chủ tịch HĐTV, A không có quyền đơn phương ra quyết định cách chức Giám đốc của B. Tuy nhiên, nếu A và C hợp tác với nhau (tổng cộng nắm 70% vốn) thì có thể làm được điều này. Tuy nhiên, việc cách chức phải được tiến hành dưới hình thức một nghị quyết hay quyết định của HĐTV được thông qua hợp lệ (họp hay bằng văn bản). Thủ tục ra quyết định hay nghị quyết của HĐTV về vấn đề này, bạn xem cụ thể tại Điều lệ của Công ty X và các điều khoản liên quan đến HĐTV, Giám đốc và Chủ tịch HĐTV, phần về công ty TNHH tại Luật Doanh nghiệp 2005.

B có quyền giữ lại con dấu của công ty, và hoạt động với danh nghĩa của công ty không? B có quyền ký kết hợp đồng nói trên không? Căn cứ pháp lý?

Việc bảo quản, sử dụng con dấu công ty được quy định trong một nghị định của chính phủ về quản lý và sử dụng con dấu (bạn vào một số website về văn bản pháp luật kiêm tra, tôi cũng không nhớ số văn bản). Về nguyên tắc, con dấu công ty phải được lưu giữ tại trụ sở công ty trừ các trường hợp cá biệt (công tác … được mang con dấu đi theo). Người đại diện theo pháp luật công ty có trách nhiệm bảo quản và sử dụng con dấu đóng trên các tài liệu giao dịch của công ty.

B là Giám đốc và nếu là người đại diện theo pháp luật của Công ty X được quyền và có nghĩa vụ sử dụng con dấu phù hợp với các quy định của luật pháp (nêu trên). Tuy nhiên, nếu giữ riêng dấu công ty và phục vụ cho mục đích cá nhân có thể bị coi là vi phạm quy định về quản lý và sử dụng con dấu.

Việc B (Giám đốc) có được quyền ký hợp đồng vay (trị giá 500 triệu đồng) cần xem cụ thể Điều lệ Công ty (về thẩm quyền của Giám đốc) hoặc các văn bản của Hội đồng Thành viên (về phân quyền cho các cán bộ quản lý trong đó có Giám đốc). Thông thường điều lệ công ty (Luật Doanh nghiệp 2005 cũng quy định rõ vấn đề này) quy định việc ký kết các hợp đồng vay có giá trị lớn hơn 50% giá trị tài sản của công ty (tại thời điểm tham gia giao dịch) thì phải được Hội đồng Thành viên quyết định. Nếu điều lệ công ty cũng quy định tương tự, thì việc B tự ký kết hợp đồng vay mà không thông qua HĐTV sẽ được coi là vượt quá thẩm quyền, và hợp đồng đó có thể bị tuyên là vô hiệu. Việc B sử dụng số tiền vay dưới danh nghĩa Công ty cho mục đích cá nhân rõ ràng là trái pháp luật. Cũng xin lưu ý tòa án cũng sẽ cân nhắc một số khía cạnh khác để xác định hợp đồng vay ký trong trường hợp này có vô hiệu không.

Công ty X, A hoặc C có quyền khởi kiện B ra tòa vì B đã hành động vượt quá thẩm quyền của Giám đốc Công ty (theo giả định nêu trên).

Không biết có giải tỏa được không ???