Được vinh danh là nhà tiên tri đại tài trong lĩnh vực kinh tế nhưng phải đợi hàng nửa thế kỷ sau khi Joseph Schumpeter qua đời (1883-1950), thế giới mới được biết toàn bộ sự thật về cuộc đời, thân thế cùng những quan điểm của ông qua một cuốn tiểu sử hoành tráng.

Năm 1983, tạp chí Forbes đã gọi ông là một nhà dẫn đường tài ba trong một thế giới hỗn độn, hơn cả nhà kinh tế đại tài John Maynard Keynes. Năm 1986 J.K. Galbraith gọi ông là “nhà thủ cựu tinh tế nhất thế kỷ”. Gần đây, năm 2000, tạp chí Business Week đăng bài báo về ông với tiêu đề “Nhà kinh tế nổi tiếng nhất Hoa Kỳ qua đời cách đây 50 năm”. Người ta nhắc đến những bài giảng của Schumpeter, những cộng đồng theo tư tưởng Schumpeter và cả những giải thưởng mang tên Schumpeter. Giờ đây ông lại một lần nữa được tôn vinh trong tác phẩm của một sử gia uyên thâm và đậm người Thomas McCraw, một trong những nhà sử học về kinh tế được kính trọng nhất Hoa Kỳ, người đã từng nhận giải thưởng lịch sử Pulizer về sự gia tăng của những nguyên tắc. Ông đã tìm được một đề tài tuyệt vời từ cuộc đời Schumpeter. Ông thành công trong việc khám phá những gì trong ẩn chứa trong đầu nhà kinh tế lỗi lạc, ông không chỉ thấu hiểu Schumpeter nghĩ gì mà còn hiểu vì sao ông ấy nghĩ như vậy. Hơn thế nữa, ông còn tái hiện lại được hiện trạng kinh tế đương thời với Schumpeter.

Phần lớn các nhà kinh tế học sống một cuộc đời u ám. Ngay cả Keynes cũng chỉ có một tổ ấm khá tiện nghi ở Bloomsbury nhưng cuộc đời của Schumpeter thì không hề biết đến sự khốn khó của một nhà kinh tế. Schumpeter là một người thành đạt và ông sống một cuộc sống vương giả như một quý tộc: mỗi sáng ông dành hàng giờ để chuẩn bị trang phục, thường xuất hiện trong những bộ quần áo kỵ sỹ. Ông cũng khét tiếng là quan hệ lăng nhăng với phụ nữ, ông thích trêu trọc đồng nghiệp của mình bằng những câu chuyện thầm kín và những thủ thuật chốn the phòng.

Vào tuổi ngũ tuần, Schumpeter đã sống trên 9 thành phố và 5 quốc gia. Ông từng là bộ trưởng bộ tài chính của Áo, và chứng kiến sự sụp đổ của đế chế Habsburg từ một góc rất gần. Ông đang giảng dạy tại Đức khi đế quốc này không thể cưỡng lại sự xúi bẩy của Nazi.

Ông là một trong những người dân châu Âu đầu tiên di cư sang Mỹ. Daniel Bell, một nhà xã hội học tự do gọi ông là “một sinh vật hiếm thấy nhất”: một nhà kinh tế với quan niệm sống bi quan.

Ngày nay, Schumpeter được nhắc đến nhiều nhất cùng với tác phẩm “Chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội và dân chủ” xuất bản năm 1942. Cuốn sách như một ngòi pháo thách thức những quan niệm thông thường trên nhiều phương diện: đề cao những tập đoàn kinh tế khổng lồ như những động lực của nền kinh tế, cảnh báo về sự xuất hiện của một giai cấp mới, một chính phủ chống chủ nghĩa tư bản, mối e ngại rằng sự không chấp nhận rủi ro có thể dẫn đến chiến thắng của chủ nghĩa xã hội.

McCraw đang làm sáng tỏ những tác phẩm ít nổi tiếng hơn của Schumpeter. Những tác phẩm của ông về vòng đời kinh tế ít được biết đến vì chưa được xem xét đánh giá kỹ lưỡng. Tuy nhiên, chúng bao hàm một nội dung quan trọng, một động lực của nền kinh tế tư bản, đó là các tập đoàn. Các tác phẩm bàn về kinh tế của ông rất uyên thâm và mang nét đặc trưng riêng.

Hai quan điểm lớn nhất của Schumpeter là sự đổi mới không chỉ là động lực cơ bản của chủ nghĩa tư bản mà là của nền kinh tế nói chung, và chính những doanh nhân là khởi nguồn của những đổi mới đó. Các doanh nhân luôn bị ám ảnh bởi giấc mơ tìm kiếm một vương quốc cho riêng mình, nhưng họ luôn phải đương đầu với rất nhiều trở ngại. Việc đổi mới thật khó được tiến hành, và còn khó khăn hơn để duy trì sự đổi mới liên tục. Những doanh nhân luôn đứng trên nền tảng mà dưới chân họ đất dần vỡ vụn. Nghĩa là không có người chiến thắng nào mà không có kẻ bại trận. theo Schumpeter thì sự bất bình đẳng và xáo trộn là cái giá nhỏ phải trả cho quá trình phát triển. Điều này tất yếu dẫn đến sự khủng hoảng.

Thật là khó để so sánh Schumpeter với Keynes vì ông không hề phát triển một lý thuyết nào và ông cũng không viết nhiều và hiệu quả như nhà hiền triết đất Bloomsbury. Tuy nhiên, Forbes vẫn đúng khi cho rằng những tác phẩm của ông với phát hiện rằng khủng hoảng chỉ là nhịp điệu đều đặn trong bản nhạc chủ nghĩa tư bản hoàn toàn gắn bó mật thiết với thế giới ngày nay.