Lúc được đặt câu hỏi: "Người Việt đã có đạo kinh doanh chưa?" thì TS Quách Thu Nguyệt, Giám đốc Nhà xuất bản Trẻ cho rằng: "Câu trả lời theo tôi là chưa, nhất là trong bối cảnh của nền kinh tế xã hội Việt Nam và hội nhập toàn cầu hiện nay".

Còn theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội thì: "Nói có thật không dễ, nhưng nói không thật không phải. Trên thực tế, quyền tự do kinh doanh ở Việt Nam chỉ mới được ghi nhận trong Hiến Pháp năm 1992. Tuy nhiên, từ việc ghi nhận trong Hiến Pháp tới việc được bảo đảm trong cuộc sống là một chặng đường dài. Chặng đường đó chúng ta đã đi khá xa, nhưng có lẽ là đi chưa tới. Trong bối cảnh đó, tinh hoa kinh doanh của người Việt thật khó có đủ thời gian để tích tụ lại thành đạo kinh doanh".

Quả thực vậy, khi đọc "Văn Minh Kinh Doanh & Nguồn Gốc Của Cải" của tác giả Vương Quân Hoàng, mới nhận ra rằng người Việt Nam ta xưa nay chưa nắm được hết vạn nét tinh túy đúc kết trong nền văn hóa kinh doanh của nhân loại. Nhưng rất may mắn là người Việt cũng đã nhận ra thiếu sót của mình! Điển hình là trong tháng 8 vừa qua, tại TP Hồ Chí Minh có diễn ra một hội thảo "Bàn về đạo kinh doanh của người Việt". Xin dẫn ra trong bài những nhận định của các chuyên gia cũng như nhiều doanh nhân khác về đạo kinh doanh của người Việt, từ đó xét ra chúng ta đã xây dựng đạo kinh doanh của người Việt thế nào và làm thế nào để phổ biến đạo kinh doanh tại Việt Nam?

Dù buổi hội thảo đã diễn ra cách đây khá lâu, song đã là bàn về văn hóa kinh doanh thì có lẽ đơn vị tháng không phải là thời gian quá dài. Nhìn lại những nhận định cụ thể của các chuyên gia, và doanh nhân trong buổi hội thảo này, chắc rằng văn minh kinh doanh sẽ không còn là vấn đề khó xác định nữa.

1. Đạo kinh doanh là gì?

Nhà sử học Dương Trung Quốc: "Đạo kinh doanh chính là năng lực hướng các hoạt động kinh doanh vào mục đích phục vụ lợi ích của con người, hiểu theo nghĩa rộng là môi trường tồn tại của loài người, bao gồm cả môi trường tiện nghi, môi trường văn hóa, môi trường sinh thái".

TS Nguyễn Sĩ Dũng, Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội: "Đạo là những nguyên tắc, chuẩn mực mà thành viên có liên quan phải tuân thủ. Đạo kinh doanh là những nguyên tắc chuẩn mực trong kinh doanh mà các doanh nhân phải tuân thủ. Những nguyên tắc chuẩn mực này được soi sáng bởi triết lý kinh doanh (triết lý của Đạo kinh doanh) và văn hóa kinh doanh".

Ông Phạm Đức Hải, Phó Trưởng ban Tư tưởng Văn hóa Thành ủy TP. Hồ Chí Minh: "Đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người, như gốc của cây, như  ngọn nguồn của sông suối. Suy cho cùng, kinh doanh chính là cung cấp những sản phẩm đáp ứng nhu cầu của con người, làm cho từng con người sống hạnh phúc hơn, làm cho cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn. Đạt được những mục tiêu cao đẹp đó chính là đạo của kinh doanh".

2.Chúng ta xây dựng Đạo kinh doanh của người Việt thế nào?

Nhà sử học Dương Trung Quốc: "Từ xa xưa cổ nhân thường khinh sự buôn bán là mạt nghệ. Bởi vì người đời xưa trọng đạo đức mà khinh công lợi, thấy người buôn tham lợi mà ít nói thật, sợ mất cái lòng đạo đức đi...Đó chính là nguyên cớ khiến nước nghèo và dân không theo kịp thiên hạ..."

Ông Nguyễn Sĩ Dũng: "Đạo kinh doanh của người Việt đang hình thành nên từ sự phục hồi các truyền thống kinh doanh hiện đại. Các phẩm chất truyền thống như trung thực (tiền nào của ấy), tín nghĩa, sẻ chia... đang kết hợp với công nghệ tiếp thị, công nghệ quản trị khách hàng, kỹ năng xây dựng thương hiệu...để dần hình thành nên và khẳng định Đạo kinh doanh của người Việt. Xét về mặt mục đích, có lẽ, theo đuổi lợi nhuận là nội dung cốt lõi của Đạo kinh doanh. Tuy nhiên, từ một đất nước nghèo nàn và tụt hậu, làm giàu để chấn hưng đất nước cũng cần được coi là một phần của sứ mệnh kinh doanh".

Nhà văn Nguyên Ngọc: "Vấn đề Đạo kinh doanh ngày nay không chỉ là vấn đề cách sống và làm ăn, cũng không phải là vấn đề đạo đức cá nhân của người kinh doanh, mà là  vấn đề xã hội, vấn đề của tiền đồ dân tộc. Phải có sự thay đổi thậm chí căn bản trong triết lý đạo đức xã hội: Không có một nền doanh nghiệp tiên tiến, năng động và hiệu quả thì không có động lực cho phát triển xã hội".

Ông Nguyễn Thành Long, Tổng giám đốc công ty Vàng bạc đá quý TP. Hồ Chí Minh (SJC):  "Mục tiêu của kinh doanh không dừng lại ở việc kiếm thật nhiều tiền mà còn phải đi xa hơn là đóng góp vào phát triển cộng đồng".

TS Nguyễn Đức Nghĩa, Phó giám đốc ĐH Quốc gia TP. Hồ Chí Minh: " Sự hình thành nền Đạo kinh doanh của người Việt cần dựa trên nền tảng chính là tinh thần trách nhiệm xã hội và kiến thức về sản phẩm - dịch vụ của người kinh doanh trong hoàn cảnh Việt Nam".

Ông Đỗ Duy Thái, Tổng giám đốc công ty Thép Việt: "Một doanh nghiệp vì xã hội bởi vì do xã hội mà có, đó sẽ là một doanh nghiệp trường tồn. Và đó chính là nghĩa vụ, hay còn gọi là cái "đạo" lớn nhất của kinh thương".

3. Làm sao để phổ biến đạo Kinh doanh?

Ông Cao Tiến Vị, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Giấy Sài Gòn: "Việc đầu tiên, theo tôi, là truyền bá đạo đức, trong đó có đạo đức kinh doanh, ngay từ ghế nhà trường xuyên suốt đến khi trở thành những quản trị viên tập sự. Pháp luật phải nghiêm trừng trị những trường hợp vi phạm nghiêm trọng. Cơ quan ngôn luận cũng phải vào cuộc, xác định mục tiêu, xây dựng nhân sinh quan, đề cao giá trị đạo đức chung và đạo đức kinh doanh nói riêng. Thượng tôn tinh thần tự trọng thật cao trong cộng đồng, nhất là cộng đồng doanh nghiệp. Sẵn sàng đào thải những cái xấu khi mới xuất hiện để ngăn ngừa và triệt tiêu ngay từ mầm mống những giá trị, quan điểm của sự vi phạm".

Ông Lý Trường Chiến, Trưởng đại diện phía Nam báo điện tử Dân trí và Trí Tri: "Chúng ta nên chung tay góp sức từ kinh phí sự nghiệp chuyên môn hay địa phương cùng sự bảo trợ của các mạnh thường quân; bao gồm cả giá trị hữu hình (tài chính, cở sở vật chất....) và vô hình (chia sẻ quan hệ, kiến thức, kinh nghiệm...) để thành lập chương trình, trung tâm đào tạo doanh gia nghiệp chủ Việt Nam, có lời thề nghiệp tổ như các ngành y, luật..."

Bà Nguyễn Bích Loan, Giám đốc công ty TNHH Nha khoa Lan Anh: "Các hiệp hội, các câu lạc bộ doanh nhân giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng tầm nhìn, sứ mệnh, triết lý kinh doanh và triển khai các hoạt động... Qua đó, xây dựng thành công văn hóa doanh nghiệp và Đạo kinh doanh của người Việt".

Ông Nguyễn Ngọc Hoàng, Giám đốc Công ty Truyền thông Mai Sen: "Việc mở ra các giải thưởng là cách cho thấy hiệu quả gần hơn, ảnh hưởng lớn đến dư luận. Các định chế giải thưởng này có tác dụng duy trì, nâng đỡ, ủng hộ cách làm và triết lý kinh doanh tích cực của nền kinh doanh. Ngăn cản, loại trừ các trường hợp cẩu thả, thiếu trách nhiệm cho nền sản xuất, kinh doanh".

GS.TS Nguyễn Vân Nam: "Chúng ta không thể xây dựng văn hóa kinh doanh Việt Nam chỉ bằng  những lời kêu gọi thống thiết, mà phải có một hệ thống pháp luật đảm bảo rằng ai đi ngược lại văn hóa kinh doanh ấy sẽ phải chịu tổn thất về mặt kinh tế nhiều hơn so với những ai tôn trọng và bảo vệ nó".