Yêu thích Tô Hoài không chỉ riêng ai, hàng chục triệu người Việt Nam. Dế Mèn Phiêu Lưu Ký của ông đã đi khắp năm châu bốn bể, qua bao thứ tiếng. Bữa nay, tôi tự hỏi: Vậy làm sao người ta dịch được câu của Thầy Đồ Cóc: "Hà Cớ Gì Mà Nhị Vị Tráng Sĩ Du Nhàn Qua Bản Thôn."

Câu hỏi này dẫn tới sự cười như nắc nẻ của Mèn và Trũi, rồi một loạt rắc rối sau đó. Ý nghĩa truyền thông ngôn ngữ rất hay. Đáng lẽ nó chỉ đơn giản là: "Tại sao hai ông ghé đây?" Sự phức tạp hóa ngôn ngữ đã khiến hai kẻ lang thang, suýt chết đói trên sông nước phá lên cười... Một sự phạm thượng... v.v.. và v.v..

Ngôn ngữ đặc biệt quan trọng trong kinh doanh. Về điểm này, cụ Tô Hoài hẳn là bậc thầy. Cụ cũng có ý chê Thầy Đồ Cóc đã ăn nói khó hiểu. Câu dài và khó hiểu đáng ra phải là câu ngắn, dễ hiểu.

Trên thực tế, ngày nay thường thì để tạo hiệu ứng truyền thông kinh doanh bằng lời tốt, các câu súc tích, giàu phẩm chất kỹ thuật và hàm ý sâu xa, thường cần được thay bằng câu dài, ngôn ngữ đơn giản và càng ít hàm ý càng tốt.

Cái sự dậy tôi được nghe hồi bé, cấm tuyệt đối sử dụng "rằng, thì, là, mà..." mất cả cái sự sang trọng ngôn ngữ. Nhưng ngày nay, tôi lại thấy "rằng, thì, là, mà..." rất hiệu quả, lắm khi thật sự bất ngờ. Nó làm câu văn dài dòng một cách dễ hiểu, đôi khi. Nó còn giúp chúng ta nhấn nhá trong lúc CPU đang tắc. Nó được lặp lại "dễ chịu" hơn các từ khác. Nếu nói "Tôi, tôi, tôi..." thì quả là nói lắp rồi. Nhưng nếu nói "Là, là, là..." thì nhiều người cũng có thể hiểu người nói đang nghĩ gì đó, CPU đang bị rẽ nhánh đi đâu đó, lát sẽ quay lại vấn đề.

Vậy thì "Hà cớ gì mà chư vị saganor chẳng vân du tới cõi tiêu dao SAGA, ngõ hầu đạt tới tuyệt đỉnh communication?"