Dù chỉ mới qua 10 tháng đầu năm 2008 nhưng cũng đủ để khẳng định năm 2008 là một năm đầy biến động của kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng đến mọi mặt của cuộc sống. Đây là năm chứng kiến sự phá sản của nhiều lý thuyết cơ bản, nhiều quy luật bị sụp đổ và nhiều kỷ lục được thiết lập làm bàng hoàng cả những tổ chức tài chính chuyên nghiệp lẫn chuyên gia sừng sỏ nhất.       

Năm của các kỷ lục

Nhiều sự kiện bất ngờ xảy ra đồng thời nhiều quy luật bị thay đổi làm nhà đầu tư (NDT) đi từ sững sờ này đến sững sờ khác. Trong đó đồng đô la đóng vai trò rất lớn góp phần tạo nên sự thay đổi khi nó là đồng tiền được sử dụng định giá các sản phẩm khác. Trong nửa đầu năm 2008 đồng đôla giảm giá mạnh đẩy giá cả các loại hàng hóa đi xuống đồng thời lập các kỷ lục đi vào lịch sử.

- Vàng đạt 1.032 USD/1 oz.

- Dầu đạt gần 148 USD/1 thùng.

- TTCK toàn cầu sụt giảm thê thảm, thiết lập luôn các mức độ lên xuống kỷ lục như chỉ số Down Jones có lúc giảm 780 điểm nhưng có lúc lại tăng gần 1.000 điểm chỉ trong một phiên giao dịch (chỉ số này ở thời điểm hoàng kim đạt trên 14.000 điểm) trước và sau sự kiện gói cứu trợ 700 tỷ USD. Biện pháp cứu trợ này của Mỹ kéo theo sự tham gia của các quốc gia khác sau khi chứng kiến cơn bão tài chính “nuốt chửng” nhiều tên tuổi lẫy lừng nhất (như Lehman Brothers...) và thị trường địa ốc toàn cầu tiếp tục nguội lạnh, giá giảm trên phạm vi toàn thế giới.

- Đồng đô la giảm ở mức thấp nhất trong lịch sử của đồng tiền này khi USD Index (tượng trưng cho sức khỏe của đồng đô la) có lúc giảm sát 69 điểm. Tỷ giá một số đồng tiền mạnh khác so với đồng đô la ở thời điểm huy hoàng nhất như cặp tiền GBP/USD đạt ngưỡng 2,1 hay cặp EUR/USD đạt 1,6.

US Dollar Index là gì?

Tỷ trọng các đồng tiền trong USDX (Nguồn: Akmos Trade)

USD Index ra đời tháng 03/1973 khi các cường quốc kinh tế thời kỳ đó đồng ý thả nổi đồng tiền của mình. Giá trị ban đầu của chỉ số này là 100. Từ tháng 3/1973 UDX đạt cao nhất là 165 điểm và thấp nhất là 70 điểm vào tháng 4/2008. USD Index là chỉ số dùng để đo giá trị đồng đô la trên thị trường thế giới. Chỉ số này còn được gọi là Weighted Index, nghĩa là các thành viên cấu tạo này chỉ số này có một giá trị khác nhau. USD Index được cấu tạo bởi 6 thành viên là: EUR (đồng tiền chung châu Âu Eurozone), JPY (Yên Nhật), GBP (Bảng Anh), CAD (Đô la Canada), SEK (Krona Thụy Điển), CHF (Franc Thụy Sỹ). Mặc dù nhiều đồng tiền khác không phải thành viên của USD Index nhưng việc nó chuyển động theo các đồng tiền thành viên của chỉ số này cũng sẽ phản ánh vào mức độ cung cầu của đồng đô la trên thị trường thế giới.

Tỷ trọng của chỉ số này là số hàng hóa xuất nhập khẩu giữa hai quốc gia với nhau và là sự trao đổi hối đoái giữa hai đồng tiền tạo thành một cặp tiền tệ. Nếu một đồng tiền trong cặp tiền tệ yếu đi nó sẽ làm chênh lệch lượng hàng hóa xuất nhập khẩu giữa 02 quốc gia này. Lượng hàng hóa xuất nhập khẩu không chỉ đơn thuần là hàng hóa xuất nhập qua cảng các nước mà còn biểu hiện khả năng cạnh tranh kinh tế của quốc gia. Khả năng này càng cao thì giá trị đồng tiền quốc gia đó càng lớn.


Công thức tính USD Index:



Tại sao đồng đô la lên giá

1. Nguyên nhân từ kinh tế vĩ mô và thị trường ngoại hối

Việc đồng đô la tăng giá liên tục từ trước trong và sau các biện pháp mạnh nằm trong nỗ lực nhằm cứu nguy thị trường của Chính phủ và các NHTW trên thế giới đã làm bất ngờ nhiều người. USD Index tăng một mạch từ ngưỡng 76 điểm trong tháng 9 đã vượt qua 87 điểm vào nửa cuối tháng 10 làm áp lực lên các thị trường hàng hóa, TTCK, và hối đoái. Như ngày 24/10 USD Index trong một ngày tăng gần 2 điểm đẩy các đồng tiền khác lao dốc dữ dội như đồng Bảng Anh rớt thê thảm làm cặp tiền GBP/USD lập kỷ lục về mức độ mất giá khi ở phiên giao dịch châu Âu đồng tiền có lúc mất gần 1.000 pips (Price Interest Points: 1 pip là chỉ số thập phân cuối cùng trong 1 tỷ giá trao đổi và cũng là cụm từ được sử dụng nhiều nhất để đánh giá sự chuyển đổi về giá của 1 ngoại tệ) và chỉ phục hồi lại một phần trong phiên Mỹ khi đồng đô la giảm nhẹ bớt.

Việc bơm lượng lớn đô la vào lưu thông thay vì làm giảm giá trị, xu thế đồng đô la lại có diễn biến ngược lại do NDT lo ngại thị trường đang khan hiếm tiền cho các hoạt động tiêu dùng, cho vay … trong khi các hoạt động đầu tư trên mọi mặt trận đều gây thua lỗ nên mới cần phải cung một lượng tiền lớn như thế. Ngoài ra việc  các đồng tiền của các quốc gia trong rổ tiền tệ yếu đi do sự bi quan về nền kinh tế của các quốc gia này và việc giá dầu giảm do nhu cầu giảm của nền kinh tế mở ra khả năng lạm phát sẽ giảm cũng góp phần làm đồng đô la lên giá. Bởi thế NDT đã mua vào đồng đô la và bán các sản phẩm khác được định giá bằng đồng tiền này.

2. Nguyên nhân từ vàng, dầu và TTCK

Đỉnh cao của cuộc khủng hoảng tài chính là tháng 9 và 10 nhưng giá vàng lúc cao nhất đầu tháng 10 chỉ đạt đỉnh 930 USD/oz, vẫn không thể đạt được các kỷ lục cũ là 1.032 và 988 USD/oz cùng trong năm 2008 bất chấp nhu cầu đầu tư an toàn do giá đô la vẫn còn mạnh thì vàng khó mà lặp lại kỷ lục cũ. Tuy nhiên nếu nói giá vàng đầu tháng 10 rẻ hơn so với thời điểm tháng 3/2008 khi vàng đạt giá 1.032 USD/oz lại không chính xác bởi vì USD Index vào thời điểm đó chỉ có 76 điểm so với thời điểm đầu tháng 10 đạt 83 điểm. Như thế giá vàng thời điểm đầu tháng 10 tính tương quan sẽ xấp xỉ với giá tại thời điểm tháng 3. Quy luật vàng tăng từ tháng 10 hàng năm đến giữa năm sau đang bị thay đổi bằng xu hướng giảm giá khi các đỉnh và đáy một giai đoạn tăng giảm của vàng đang thấp hơn các giá trị cũ và vàng khó mà tăng cao nếu không gắn với sự suy yếu của đồng đô la.

Mỗi lần giá vàng đi lên một ít các NDT lại đua nhau bán ra, một phần vì thua lỗ các thị trường khác (như TTCK), một phần NDT cần đô la để mua hàng hóa (phần lớn hàng hóa được định giá bằng đô la) và quan trọng là cần tiền để tạo thanh khoản.

Với TTCK việc giá trị đồng đô la tăng giá sẽ làm giá trị của CK tại Mỹ trở nên “đắt” hơn bình thường, cũng là lý do để các NDT bán CK ra đẩy TTCK Mỹ tiếp tục đi xuống thời gian gần đây đồng thời ảnh hưởng luôn đến TTCK các quốc gia khác.

Ngoài ra nền kinh tế yếu kém sẽ làm nhu cầu xăng dầu, vàng nguyên liệu giảm, vàng nữ trang, vàng vật chất và CK kém hấp dẫn cũng làm đồng đô la tăng giá.

Lịch sử đang đứng về đồng đô la

Nhìn về lịch sử thì đồng đô la đã kết thúc quá trình mất giá và giờ là điểm thay đổi theo hướng tăng giá trở lại. Từ năm 1970 thì chu kỳ tăng, giảm giá của USD là từ 5 - 7 năm cho mỗi một quá trình. Theo quy luật đó thì sau khi USD lên giá tới mức kỷ lục vào năm 2001 (USD Index lúc đó đạt gần 122 điểm), USD bắt đầu giảm giá so các loại tiền tệ mạnh khác của thế giới vào đầu năm 2002. Từ thời điểm đó đến nay đô la đã mất giá được hơn 6 năm (USD Index thấp nhất tháng 4/2008 gần 69 điểm) và giờ là lúc nó tìm lại chính mình và lấy lại những gì đã mất. Nếu lịch sử lặp lại sẽ làm cho giá dầu và giá vàng tiếp tục giảm xuống. Ngoài ra theo một quy luật khác của lịch sử đó là trong nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ do Đảng Cộng Hòa nắm quyền thì xu hướng giá vàng tăng và đồng đô la giảm giá, còn Đảng Dân Chủ thì ngược lại khi đồng đô la phục hồi đẩy giá vàng lao dốc. Như vậy các NDT hãy chờ xem lịch sử liệu có quay lại.

Từ trước đến giờ người dân thế giới chỉ thấy Mỹ viện trợ hay giúp đỡ cho các quốc gia khác nhưng bây giờ cả thế giới đang chứng kiến điều ngược lại khi chính Mỹ sẽ phải cần đến các quốc gia trên thế giới hỗ trợ họ. Như việc các NHTW đồng loạt cùng hạ lãi suất, hay việc trao đổi tiền tệ giữa các NHTW và FED. Điều này cũng là điều cả thế giới đều mong muốn vì nền kinh tế Mỹ là nền kinh tế đầu tàu, đồng đô la được sử dụng chủ yếu trong thanh toán giao dịch hàng hóa, là đồng tiền được sử dụng trong dự trữ ngoại tệ của các quốc gia, nền kinh tế Mỹ cũng là nơi tiêu thụ hàng hóa của các quốc gia khác. Bởi thế việc nền kinh tế Mỹ ổn định cũng sẽ giúp đưa kinh tế toàn cầu đi vào ổn định. Một khi cả thế giới chung sức lại, giúp đỡ nhau vượt qua khó khăn thì mọi người hãy có niềm tin rằng khủng hoảng sẽ dịu bớt, mọi thứ trở nên sáng sủa hơn và bình yên sẽ sớm trở lại với tất cả mọi người.