Thị trường chứng khoán (TTCK) ở nước nào cũng bị chi phối mạnh bởi cả yếu tố nội tại (chính sách đầu tư, môi trường kinh doanh, tiềm năng phát triển, hạ tầng cơ sở TTCK...) lẫn ngoại tại (TTCK thế giới, tình hình kinh tế của các nước đầu đàn...).

TTCK Việt Nam tuy còn nhỏ nên những điều kiện nội tại có yếu tố chi phối mạnh hơn, nhưng tình hình quốc tế cũng đã bắt đầu có ảnh hưởng trực tiếp đến TTCK trong nước. Càng ngày TTCK Việt Nam càng dễ bị sổ mũi khi người khác hắt xì. Đã đến lúc chúng ta cần tập trung hơn vào việc nghiên cứu các điều kiện ngoại tại để có một cái nhìn tổng quan và xuyên suốt hơn trong việc phân tích, tiên liệu, đánh giá rủi ro, tiềm năng của TTCK trong nước.

Trong mấy tuần qua, TTCK ở Mỹ suy thoái nhanh, làm ảnh hưởng một loạt các thị trường khác. Kinh tế toàn cầu nói chung và TTCK quốc tế nói riêng đã trở thành một bình thông nhau khổng lồ. Việt Nam vì quy mô còn nhỏ và chưa thật sự có độ hội nhập cao vào hệ thống tài chính kinh tế thế giới nên không bị ảnh hưởng mạnh và nhanh như các thị trường khác đã có độ hội nhập cao hơn. Tuy nhiên, Việt Nam cũng không thể cô lập với những dao động này và thực sự đang và sẽ bị ảnh hưởng từ những nguyên nhân hoàn toàn ngoài sự kiểm soát ảnh hưởng của mình.

TTCK Mỹ đang bị khủng hoảng từ những món nợ tín dụng xấu phát sinh từ giai đoạn "hoàng kim" trong năm qua. Để kích cầu sau khi tái đắc cử năm 2001, Chính phủ Tổng thống Bush chủ trương đẩy mạnh kinh tế bằng cách giữ lãi suất thấp và có một chế độ tín dụng khá thoải mái. Từ đó doanh nghiệp có thể tiếp cận với tín dụng đễ dàng với lãi suất thấp.

Hàng triệu người dẫn Mỹ đã có cơ hộ mua nhà mới hoặc mua thêm nhà để đầu tư, có khi lên đến 100% giá trị tài sản với đánh giá tín dụng cá nhân không có gì xuất sắc. Các ngân hàng và công ty tín dụng tăng mức cho vay vùn vụt, dựa trên giá trị tài sản thế chấp với giả thuyết là giá nhà ngày càng tăng. Giả thuyết này chỉ đúng khi kinh tế đang đi lên và cầu cao hơn cung. Đến một lúc nào đó (bắt đầu từ cuối năm 2006) cầu đã bão hòa, cung thì còn tăng; cung vượt cầu; nhà đất bắt đầu xuống giá; nhà đầu tư thi nhau bán đổ bán tháo; giá nhà tụt nhanh; một số lớn nhà đầu tư không còn khả năng chi trả; ngân hàng có vần đề cân bằng nợ, bất đầu xiết nợ và giới hạn tín dụng. Mức cầu ở cấp quốc gia giảm nhanh, ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp, đến lòng tin của nhà đầu tư vào tương lai gần của nền kinh tế, ảnh hưởng xấu đến TTCK.

Chứng khoán là hình ảnh của giá trị tiềm năng của doanh nghiệp nói riêng và của kinh tế một nước nói chung. Chứng khoán được đánh giá bởi nhà đầu tư trong và ngoài nước. Giá trị này có một yếu tố quan trọng là quan hệ của doanh nghiệp với bạn hàng của họ. Nền kinh tế thế giới đang suy thoái, bạn hàng đang gặp khó khăn, không mua bán đầu tư nhiều thì tất nhiên ta cũng phải bị ảnh hưởng lây.

Quản lý rủi ro từ những điều kiện ngoại tại cực kỳ khó khăn vì đó là những biến số ngoài tầm kiểm soát, không có tính tiên liệu và chính xác cao. Thí dụ, bất cứ một quyết định về chính trị, quân sự, kinh tế, tiền tệ, đầu tư của một nước nào ngày hôm nay cũng có thể ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế thế giới. Quyết định quân sự của Mỹ ở Iraq làm nặng ngân sách của Mỹ, phát sinh nhu cầu kích cầu nhanh. Kích cầu nhanh bất bình thường do nhu cầu chính trị và quân sự đã dẫn đến nhập siêu, đến một mức nào đó phải tăng lãi suất để hấp dẫn đầu tư tài chính từ ngoài vào Mỹ để chi trả cho hạn mức nhập nhiều hơn xuất.

Quản lý rủi ro là đặt ra những câu hỏi "Nếu mà...?" theo thứ tự ưu tiên để có thể làm bài toán ngược lại, để hệ thống có độ miễn nhiễm cao nhất có thể có được, và có sự chuẩn bị tối ưu cho những trường hợp xấu nhất có thể xảy ra.

TTCK trong nước đã có những bước phát triển khả quan được đánh giá cao. Tích cực nhất là sự trưởng thành của những nhà đầu tư trong nước trong một thời gian rất ngắn, chỉ trong vòng hai năm qua. Khả năng theo dõi diễn biến của thị trường, phân tích đánh giá của các nhà đầu tư là xương sống của TTCK và các nhà đầu tư trong nước đã phát triển tốt khả năng này. Nhà đầu tư trong nước đã quan tâm nhiều hơn đến phân tích cơ bản và tình hình hoạt động của công ty, các chỉ số phản ánh giá trị của cổ phiếu. Sự ra đời của những trung tâm nghiên cứu vi mô có liên quan đến TTCK cũng như các có khả năng cung cấp thông tin phân tích trung thực (ở cấp quốc tế, quốc gia và doanh nghiệp) cho nhà đầu tư là một nhu cầu thiết yếu.