Mới chỉ 2 năm trước, Firefox còn là một trình duyệt ít người biết đến- một chương trình mã nguồn mở được xây dựng bởi hàng ngàn người trên khắp thế giới mà không cần những người khổng lồ như Microsoft tài trợ.
Kể từ đó, Firefox đã đạt được thành công nhờ một tổ chức phi lợi nhuận tên là Mozilla, trình duyệt này ngày càng phát triển để trở thành đối thủ cạnh tranh lớn nhất với trình duyệt Internet Explorer của Microsoft. Với 15 đến 20% thị trường trình duyệt trên toàn thế giới. Đây là trình duyệt thay thế phổ biến nhất kể từ thời của Netscape, với số người sử dụng lớn gấp 3 lần trình duyệt Safari của Apple.
Một phần trong sức hấp dẫn của Firefox chính là bản chất hoàn toàn phi lợi nhuận của nó. Bởi vì được xây dựng trên mã nguồn mở, người sử dụng Firefox có thể mặc sức sáng tạo. Họ có thể cải tiến trình duyệt, như ngăn cấm quảng cáo từ những trang web thương mại, thêm những add-on phổ biến của Firefox hay tự tạo giao diện cho trình duyệt.
Nhưng trong nỗ lực tạo nên sự thành công như đó, Mozilla dần trở nên giống một doanh nghiệp đang phát triển dựa trên các nhà đầu tư ở thung lũng Sillicon. Tổ chức đã sử dụng một công ty con – vì mục đích lợi nhuận - Mozilla Corporation, thu về gần $10 triệu tiền bản quyền từ những công cụ tìm kiếm muốn có vị trí chiến lược trong trình duyệt. Khoản tiền này được sử dụng như một ngân quỹ cho cuộc chiến chống lại những người khổng lồ như Microsoft và Apple. Tuy nhiên, với số tiền đó, Mozilla, ít nhất là trong thời gian này, đang ngày càng xa rời cái gốc phi lợi nhuận của mình.
Câu hỏi lớn hơn là, Mozilla sẽ làm gì với tất cả tiền của mình?
Theo bản ghi tài chính năm 2006 mới được công bố của Mozilla, tài sản của tổ chức này lên tới $74 triệu, phần lớn được đầu tư trong các quỹ tương hỗ, và năm ngoái doanh thu nó đạt $66 triệu, 85% trong số đó là từ Google - người khổng lồ đã có một hợp đồng bản quyền về tìm kiếm trực tuyến với Firefox.
Mặc dù doanh thu lớn như thế, Mozilla chỉ thưởng cho nhân viên nhân dịp cuối năm không đến $100.000 (theo một báo cáo kiểm toán) hoặc $285.000 (theo báo cáo của chính tổ chức này) trong năm 2006. Cũng trong năm đó, Mozilla trả cho giám đốc điều hành của mình - Mitchell Baker - hơn $500.000 tiền lương và các khoản phúc lợi (bà cũng là chủ tịch của tổ chức).
Baker cho rằng: Chính cộng đồng, chứ không phải tiền từ Google, mang đến cho Firefox sự thành công. “Firefox thành công bởi vì chúng tôi có nhiều người quan tâm đến nó”, bà nói. “Điều cơ bản giữ cho Firefox độc lập với nguồn thu nhập duy nhất là Google chính là sự da dạng trong những người quan tâm đến nó.” Bà nói thêm: “Không khoản tiền nào có thể cho chúng tôi thành công như những gì chúng tôi có ngày hôm nay.” Sau đó, khi nhắc đến Microsoft, bà nói: “Chúng tôi không thể có nhiều tiền hơn họ”.
Sự vươn lên của Firefox có thể được xem như hệ quả của cuộc chiến giữa Netscape và Microsoft giữa thập niên 90 của thế kỷ trước. Sau khi Microsoft giành được quyền kiểm soát thị trường, Netscape quyết định công bố code của mình cho công chúng, và ngay lập tức được các developer đón nhận.
Năm 2003, AOL, công ty đã thâu tóm Netscape, cung cấp code trình duyệt cho tổ chức Mozilla mới thành lập, và tháng 11 năm 2004, phiên bản đầu tiên của Firefox ra đời. Thời gian đó, nó được quảng cáo là hướng đến sự thân thiện với người sử dụng, có khả năng làm việc trên những hệ điều hành khác nhau và an toàn hơn. Một đặc điểm khác của Firefox đó chính là: Mã nguồn này được chia sẻ với tất cả những dự án mã nguồn mở khác, trừ Microsoft !!!
Dean Hachamovitch, giám đốc phụ trách Internet Explorer của Microsoft, nhấn mạnh thị trường vẫn cho thấy sự ưa thích dành cho Explorer, nhưng ông cũng phải thừa nhận rằng, không được nhiệt tình như dành cho Firefox.
Tuy nhiên, việc gây trở ngại cho tương lai của Mozilla, chính là mối liên hệ quá chặt chẽ với Google, nhà cung cấp tài chính chủ yếu cho dự án Firefox thông qua hợp đồng bản quyền tìm kiếm.
Khi mối liên hệ với Google bị phát hiện một năm trước, câu hỏi mà các trang web lớn về công nghệ như Slashdot.org đặt ra là liệu Mozilla có phải một vật thế thân cho Google trong cuộc chiến lớn hơn rất nhiều với Microsoft và các công ty khác.
Tổ chức này thẳng thắn cho biết: “Chúng tôi không đồng nhất nguồn gốc của chúng với Google”, và nói thêm rằng Google “Hiểu rõ sự tách biệt giữa việc đặt công cụ tìm kiếm trên trình duyệt với những hoạt động còn lại của chúng tôi.”
Gần đây, mối quan tâm của những người sử dụng và phát triển Firefox về mối quan hệ Mozilla - Google lại tập trung vào một vấn đề khác: Điều gì sẽ xảy ra nếu Google ra đi để tạo dựng trình duyệt cho riêng họ hoặc quay sang một trình duyệt khác như Safari? Cuộc tranh luận về số phận của Mozilla đã cho thấy một vòng luẩn quẩn: Thay vì lo sợ trở thành vật thế thân cho Google, Mozilla có thể trở nên phụ thuộc hết sức nguy hiểm vào nó. 
Phát ngôn viên của Google không bình luận gì xung quanh vấn đề về mối quan hệ Google - Mozilla, nhưng đã đưa ra tuyên bố: “Mozilla là một đối tác kinh doanh hết sức giá trị vì rất nhiều người sử dụng đang tiếp cận với các sản phẩm và dịch vụ của Google qua Firefox. Chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc với nhiều nhà cung cấp công nghệ, trong đó có Mozilla, để đảm bảo công chúng có thể sử dụng sản phẩm và dịch vụ của chúng tôi một cách tốt nhất.”
Với một người đứng ngoài quan sát như Tim Wu, một giáo sư luật tại Columbia chuyên ngành Internet, ông cho rằng: “Sự hợp tác này vẫn còn rất nhiều điều phải bàn. Chúng ta đang sống trong một cuộc chiến tranh lạnh giữa những hệ thống mở và đóng, Google chắc chắn sẽ hậu thuẫn những ai mà họ xem như đồng minh.”
Bài liên quan